Stwierdzenie nabycia spadku: sąd czy notariusz?

Stwierdzenie nabycia spadku potwierdza, kto po zmarłym dziedziczy i jakie ma udziały. Sąd czy notariusz? Notariusz, gdy wszyscy spadkobiercy mogą przyjść razem i nikt nie kwestionuje dziedziczenia. Sąd, gdy kogoś brakuje, gdy jest spór, gdy testament jest szczególny albo nie znasz wszystkich spadkobierców. Sąd załatwi każdą taką sprawę, notariusz tylko część z nich.

Co to jest stwierdzenie nabycia spadku i kiedy jest potrzebne

Spadek nabywasz z chwilą śmierci spadkodawcy, a dokument jedynie to potwierdza. Prawo nie wyznacza terminu na jego uzyskanie. Bez niego trudno jednak załatwić cokolwiek na zewnątrz. Zgodnie z art. 1027 k.c. wobec osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia, swoje prawa wykażesz tylko postanowieniem sądu albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia.

Dokument przyda Ci się, gdy chcesz:

• wypłacić pieniądze z konta zmarłego albo uzyskać informację o jego rachunkach,
• wpisać się do księgi wieczystej,
• sprzedać odziedziczony dom, mieszkanie lub działkę,
• przerejestrować samochód albo przeprowadzić dział spadku,
• zgłosić spadek w urzędzie skarbowym i skorzystać ze zwolnienia.

Osobę wskazaną w dokumencie uważa się za spadkobiercę (art. 1025 § 2 k.c.). Jeśli ktoś twierdzi inaczej, musi to wykazać.

Sąd lub notariusz nie mogą co do zasady działać przed upływem 6 miesięcy od śmierci. Wyjątek dotyczy sytuacji, gdy wszyscy znani spadkobiercy złożyli już oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku (art. 1026 k.c.). Jeżeli w spadku mogą być długi, przeczytaj najpierw poradnik spadek z długami: przyjęcie czy odrzucenie.

Sąd czy notariusz: porównanie

Kwestia	Sąd	Notariusz
Dokument	Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku	Zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia
Moc prawna	Prawomocne postanowienie	Skutki prawomocnego postanowienia
Kto inicjuje	Każda osoba mająca interes, np. spadkobierca, wierzyciel, zapisobierca	Wszystkie osoby zainteresowane, wspólnie
Obecność	Wnioskodawca i uczestnicy są wzywani na rozprawę	Wszyscy zainteresowani, a przy uzgodnionym projekcie protokołu każdy z nich musi wcześniej potwierdzić dane i zgodę
Spór	Sąd rozstrzyga	Akt nie powstanie
Testament	Każdy rodzaj, także szczególny (np. ustny)	Bez testamentów szczególnych
Koszt podstawowy	100 zł + 5 zł	Do 100 zł za protokół i 50 zł za akt, plus 23% VAT, wypisy do 6 zł netto za stronę oraz 5 zł za wpis do Rejestru
Oświadczenia spadkowe przed upływem 6 miesięcy	Dodatkowo 100 zł od oświadczenia	Do 50 zł netto od oświadczenia
Czas	Brak ustawowego terminu. Zależy od sądu, a przy ogłoszeniu trwa co najmniej 3 miesiące dłużej	Po zebraniu dokumentów zwykle jedno spotkanie, jeśli nie ma przeszkód
Księga wieczysta	Wniosek składasz sam	Notariusz może złożyć wniosek w Twoim imieniu

Kiedy notariusz nie może sporządzić aktu

Notariusz nie wyda poświadczenia lub odmówi jego sporządzenia, gdy:

• dziedziczenie wynika z testamentu szczególnego,
• nie stawiły się wszystkie osoby, które mogą dziedziczyć,
• istnieją testamenty, których nie otwarto albo nie ogłoszono,
• w tej samej sprawie wydano już postanowienie lub sporządzono akt,
• brak jurysdykcji krajowej,
• ma wątpliwości co do osoby spadkobiercy lub wielkości udziałów.

Gdy spadek ma przypaść gminie lub Skarbowi Państwa, a dowody są niewystarczające, notariusz może działać dopiero po wezwaniu spadkobierców obwieszczeniem, na koszt zainteresowanego.

Jak wybrać

Przykład 1. Pan Adam zmarł bez testamentu. Żona i dwoje dorosłych dzieci mieszkają w jednej miejscowości i zgadzają się co do udziałów. Akt u notariusza będzie tu najprostszy.

Przykład 2. Pani Beata zmarła, a jeden z synów od lat nie utrzymuje kontaktu z rodziną i nikt nie zna jego adresu. Notariusz nie sporządzi aktu bez jego udziału. Potrzebny będzie wniosek do sądu.

Do którego sądu złożyć wniosek

Właściwy jest sąd rejonowy ostatniego miejsca zwykłego pobytu zmarłego, czyli miejsca, gdzie zazwyczaj przebywał i miał centrum życiowe. Nie decyduje sam adres zameldowania. Przepis art. 628 k.p.c. ustala taką kolejność:

1. sąd ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy,
2. jeśli tego miejsca w Polsce nie da się ustalić, sąd miejsca, gdzie znajduje się majątek spadkowy lub jego część,
3. w braku tych podstaw Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy.

Wniosek składasz w wydziale cywilnym, w biurze podawczym lub pocztą.

Ile kosztuje stwierdzenie nabycia spadku w sądzie i u notariusza

Pozycja	Kwota
Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku w sądzie	100 zł
Wpis postanowienia do Rejestru Spadkowego	5 zł
Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku w sądzie	100 zł od oświadczenia
Protokół dziedziczenia	do 100 zł + VAT
Akt poświadczenia dziedziczenia	do 50 zł + VAT
Akt z zapisem windykacyjnym	do 100 zł + VAT
Protokół otwarcia i ogłoszenia testamentu	do 50 zł + VAT
Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku u notariusza	do 50 zł + VAT

Stawki notarialne to kwoty maksymalne. Jeśli nie możesz ponieść kosztów bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny, możesz wnieść o zwolnienie od kosztów sądowych.

Gdy minęło 6 miesięcy od śmierci i nikt nie składa oświadczenia, w sądzie płacisz łącznie 105 zł.

Kto jest uczestnikiem postępowania

Wniosek może złożyć każdy, kto ma w tym interes: spadkobierca, zapisobierca, a także wierzyciel zmarłego. Na rozprawę sąd wzywa wnioskodawcę oraz osoby, które mogą dziedziczyć z testamentu lub z ustawy. Art. 669 k.p.c. wymienia wprost małżonka, zstępnych, osoby przysposobione, rodziców i rodzeństwo. Dalszych krewnych sąd wzywa, gdy są mu znani.

We wniosku podaj wszystkich, o których wiesz. Także tych, z którymi nie masz kontaktu, oraz tych, którzy odrzucili spadek. Sąd bada krąg spadkobierców z urzędu i stwierdzi dziedziczenie wobec właściwych osób, nawet gdy wnioskodawca wskazał inne (art. 677 § 1 k.p.c.).

Dziedziczenie z ustawy a z testamentu

Powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu (art. 926 k.c.). Jeżeli jest ważny testament obejmujący cały spadek, decydują jego postanowienia. Ustawa wchodzi w grę, gdy testamentu nie ma, gdy powołana osoba nie chce lub nie może dziedziczyć albo gdy testament obejmuje tylko część spadku.

Sąd z urzędu ustala, czy zmarły zostawił testament. Jeśli ktoś go przechowuje, sąd wzywa tę osobę do złożenia dokumentu, a następnie otwiera i ogłasza testament (art. 670 k.p.c.). Oryginał testamentu własnoręcznego dołącz do wniosku. Przy testamencie notarialnym wskaż notariusza i miejsce przechowywania. Sąd stwierdza nabycie całego spadku. Nie orzeka w tej sprawie o wartości majątku ani o tym, kto otrzyma konkretny dom czy samochód.

Kolejność dziedziczenia i udziały: przykłady

Sytuacja	Kto dziedziczy	Udziały
Są dzieci	Małżonek i dzieci	Po równo, ale małżonek ma co najmniej 1/4
Dziecko zmarło wcześniej	Jego dzieci, a dalej wnuki i prawnuki	Dzielą udział zmarłego rodzica po równo
Brak zstępnych, są rodzice	Małżonek i rodzice	Małżonek 1/2, każdy rodzic 1/4
Jeden z rodziców zmarł	Jego udział przechodzi na rodzeństwo spadkodawcy	Rodzeństwo dzieli udział po równo, a udział zmarłego brata lub siostry przechodzi na ich zstępnych
Brak małżonka i zstępnych	Rodzice	Po równo
Brak zstępnych, rodziców, rodzeństwa i ich zstępnych	Małżonek	Cały spadek
Brak powyższych osób	Dziadkowie, a potem ich zstępni	Po równo
Brak krewnych ustawowych i małżonka	Dzieci małżonka, a w ich braku gmina, wyjątkowo Skarb Państwa	Cały spadek

Przykład: żona i dwoje dzieci. Każde dziedziczy 1/3.

Przykład: żona i czworo dzieci. Żona 1/4, czyli 4/16. Pozostałe 3/4 dzielą dzieci, więc każde otrzymuje 3/16.

Przykład: wdowiec zostawił syna i wnuczki po zmarłej córce. Syn dziedziczy 1/2, a dwie wnuczki po 1/4.

Przykład: żona, ojciec i brat, gdy matka zmarła wcześniej. Żona 1/2, ojciec 1/4, brat 1/4.

Małżonek w separacji nie dziedziczy z ustawy (art. 935¹ k.c.).

Jak przygotować wniosek krok po kroku

1. Odbierz odpis skrócony aktu zgonu.
2. Zbierz odpisy aktów urodzenia lub małżeństwa swoje i, jeśli je masz, pozostałych spadkobierców.
3. Ustal dane i adresy wszystkich uczestników.
4. Odszukaj testament. Pamiętaj, by złożyć oryginał.
5. Sprawdź, czy minęło 6 miesięcy od śmierci i czy ktoś złożył już oświadczenie spadkowe.
6. Opłać 100 zł i 5 zł, a dowody zapłaty dołącz do wniosku.
7. Dołącz odpisy wniosku i załączników dla każdego uczestnika, a jeden egzemplarz zachowaj dla siebie.
8. Złóż komplet w sądzie spadku i pilnuj wezwania.

Jeśli nie możesz uzyskać aktu innego spadkobiercy, wskaż to we wniosku. Dobrze przygotowany wniosek o stwierdzenie nabycia spadku powinien zawierać dane zmarłego, datę i miejsce śmierci, ostatnie miejsce zwykłego pobytu, listę uczestników, informację o testamencie oraz załączniki. Inne wzory spadkowe znajdziesz w kategorii spadki.

Zapewnienie spadkowe: co to jest

Zapewnienie składa osoba zgłaszająca się jako spadkobierca, zazwyczaj na rozprawie. Mówisz w nim wszystko, co wiesz o dwóch sprawach: czy istnieją inne osoby, które dziedziczyłyby razem ze znanymi spadkobiercami albo zamiast nich, oraz czy zmarły zostawił testamenty (art. 671 k.p.c.).

Sąd może przyjąć zapewnienie jako dowód, że innych spadkobierców nie ma. Pod względem karnym jest ono równoznaczne z zeznaniami pod przyrzeczeniem, o czym uprzedza sędzia. Przed rozprawą przypomnij sobie więc dzieci zmarłego z innych związków, przysposobienia i wcześniejsze testamenty.

Jak wygląda rozprawa

Sprawa o stwierdzenie nabycia spadku zawsze kończy się po przeprowadzeniu rozprawy (art. 669 k.p.c.). W prostej sprawie może wystarczyć jeden termin. Sąd sprawdza dokumenty, przyjmuje zapewnienie, otwiera testament, jeśli wcześniej tego nie zrobiono, i może przyjąć oświadczenia spadkowe.

W postanowieniu znajdziesz dane zmarłego, wszystkich spadkobierców, podstawę dziedziczenia, wielkość udziałów oraz sposób przyjęcia spadku. Postanowienie po uprawomocnieniu sąd wpisuje do Rejestru Spadkowego. Po tym dniu poproś o odpisy z klauzulą prawomocności, bo będą potrzebne bankowi, urzędowi skarbowemu i księdze wieczystej.

Co gdy spadkobiercy są nieznani: ogłoszenie

Jeżeli nie złożono zapewnienia albo sąd uzna dowody za niewystarczające, postanowienie może zapaść dopiero po wezwaniu spadkobierców przez ogłoszenie (art. 672 k.p.c.). Ogłoszenie zawiera dane zmarłego, datę śmierci, informację o pozostawionym majątku oraz wezwanie do zgłoszenia się i udowodnienia nabycia spadku w ciągu 3 miesięcy.

Publikuje się je w Monitorze Sądowym i Gospodarczym oraz w sposób przyjęty w ostatnim miejscu zwykłego pobytu zmarłego. Jeśli przez 3 miesiące nikt się nie zgłosi albo zgłaszający nie udowodni swoich praw, sąd stwierdzi nabycie przez spadkobierców, których prawa ustalił (art. 676 k.p.c.).

Co dalej po stwierdzeniu nabycia spadku

Urząd skarbowy: SD-Z2 i termin 6 miesięcy

Małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha mogą być całkowicie zwolnieni z podatku. Warunek to zgłoszenie nabycia na druku SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy od uprawomocnienia postanowienia albo zarejestrowania aktu. Każdy spadkobierca składa je osobno. Zgłoszenie jest bezpłatne, a złożysz je w urzędzie, pocztą lub przez e-Urząd Skarbowy.

Zgłoszenia nie potrzeba, gdy wartość nabyta od tej osoby, razem z nabyciami z 5 poprzednich lat, nie przekracza 36 120 zł. Jeśli o nabyciu dowiedziałeś się później, 6 miesięcy liczysz od tej daty, a okoliczność tę trzeba uprawdopodobnić.

Przy spóźnieniu bez Twojej winy od 7 stycznia 2026 r. możesz złożyć wniosek o przywrócenie terminu (art. 4c ustawy o podatku od spadków i darowizn). Masz na to 7 dni od ustania przyczyny, a razem z wnioskiem składasz SD-Z2. Dalsza rodzina nie korzysta z tego zwolnienia i składa SD-3 w ciągu miesiąca od powstania obowiązku podatkowego. Przy nieruchomości właściwy jest urząd według jej położenia, a w pozostałych przypadkach według ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego.

Księga wieczysta

Właściciel nieruchomości ma obowiązek niezwłocznie złożyć wniosek o ujawnienie swojego prawa (art. 35 ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Sąd wieczystoksięgowy może nałożyć grzywnę od 500 do 10 000 zł. Opłata od wniosku o wpis z dziedziczenia wynosi 150 zł.

Z postanowieniem sądu wniosek KW-WPIS składasz sam. Od 17 marca 2026 r. przy akcie poświadczenia dziedziczenia możesz zlecić to notariuszowi (art. 95ga Prawa o notariacie). Protokół i wniosek kosztują wtedy około 500 zł z VAT i wypisami, a 150 zł opłaty notariusz przekazuje do sądu.

Dział spadku

Postanowienie nie dzieli majątku. Jeśli dziedziczy kilka osób, każda ma udział w całości. Dział następuje umową albo orzeczeniem sądu (art. 1037 k.c.). Gdy w spadku jest nieruchomość, umowa musi mieć formę aktu notarialnego. Wniosek do sądu kosztuje 500 zł, a przy zgodnym projekcie działu 300 zł.

Sprzedaż nieruchomości

Kupujący i notariusz poproszą o dokument potwierdzający dziedziczenie. Całą nieruchomość sprzedają wszyscy współspadkobiercy. Sprzedaż udziału w konkretnej rzeczy przed działem wymaga zgody pozostałych, bo inaczej może być bezskuteczna w zakresie naruszającym ich uprawnienia (art. 1036 k.c.).

Pięcioletni okres w PIT liczysz od końca roku, w którym nieruchomość nabył spadkodawca, a nie od dnia śmierci (art. 10 ust. 5 ustawy o PIT). Jeśli zmarły kupił mieszkanie w 2019 r., sprzedaż w 2026 r. po tym okresie nie rodzi przychodu z tego tytułu.

Najczęstsze błędy

• Pominięcie we wniosku spadkobiercy, z którym nie ma kontaktu.
• Wskazanie sądu według zameldowania, gdy zmarły od lat mieszkał gdzie indziej.
• Niezłożenie oryginału testamentu.
• Brak odpisów dla uczestników.
• Liczenie 6 miesięcy na SD-Z2 od śmierci zamiast od prawomocności.
• Uznanie, że termin SD-Z2 przedłuży się, bo nie masz jeszcze odpisu postanowienia.

Kiedy warto skonsultować się z prawnikiem

• Gdy spadkobiercy spierają się o ważność lub treść testamentu.
• Gdy jeden ze spadkobierców mieszka za granicą albo zmarły miał majątek poza Polską.
• Gdy w grę wchodzą długi, zapis windykacyjny, gospodarstwo rolne lub przedsiębiorstwo.
• Gdy postanowienie lub akt zawiera błąd i trzeba je zmienić.
• Gdy spadkobierca jest małoletni lub ubezwłasnowolniony.

Najczęstsze pytania

Czy stwierdzenie nabycia spadku jest obowiązkowe?

Przepisy nie ustalają terminu. Dokument jest jednak potrzebny do wykazania praw wobec banku, urzędu czy sądu. Termin zaczyna liczyć się przy SD-Z2 dopiero od uprawomocnienia lub rejestracji.

Ile trwa sprawa w sądzie?

Ustawa nie określa takiego terminu. Czas zależy od obciążenia sądu, liczby uczestników i tego, czy potrzebne będzie ogłoszenie, które samo trwa co najmniej 3 miesiące.

Czy wszyscy muszą iść do notariusza?

Tak, wszyscy zainteresowani uczestniczą w protokole dziedziczenia. Po uzgodnieniu projektu protokołu część osób może złożyć wcześniej odpowiednie oświadczenie. Wtedy przy jego spisywaniu wystarczy co najmniej jedna osoba.

Czy akt notarialny jest gorszy od postanowienia?

Nie. Zarejestrowany akt ma skutki prawomocnego postanowienia sądu.

Czy mogę złożyć wniosek przed upływem 6 miesięcy?

Tak. Sąd może wydać postanowienie wcześniej, jeśli wszyscy znani spadkobiercy złożą oświadczenia spadkowe. W sądzie oznacza to dodatkowe 100 zł od oświadczenia.

Co jeśli nie znam adresu współspadkobiercy?

Wskaż to we wniosku i podaj wszystkie posiadane dane. Notariusz w takiej sytuacji nie pomoże, bo potrzebna jest obecność wszystkich zainteresowanych.

Czytaj też

• Spadek z długami: przyjąć czy odrzucić w 6 miesięcy
• Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku – wzór
• Wzory pism: spadki

Podstawa prawna

• Kodeks cywilny, Dz.U. 2026 poz. 795: art. 926, 931–935, 935¹, 1025–1027, 1036, 1037.
• Kodeks postępowania cywilnego, Dz.U. 2026 poz. 468: art. 628, 669–677.
• Prawo o notariacie: art. 95a–95o, w tym art. 95j, oraz art. 95ga dodany ustawą z 21 listopada 2025 r., Dz.U. 2025 poz. 1793.
• Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych: art. 49, art. 51.
• Rozporządzenie MS z 7 września 2016 r. w sprawie opłat za wpisy do Rejestru Spadkowego.
• Rozporządzenie w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej: § 8, § 10a.
• Karta informacyjna Ministerstwa Sprawiedliwości: stwierdzenie nabycia spadku.
• Ustawa o podatku od spadków i darowizn, art. 4a i 4c: poradnik Ministerstwa Finansów; SD-Z2 na gov.pl; SD-3 na gov.pl.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na 4 listopada 2026 r.