Aby napisać wniosek o dozór elektroniczny, wskaż właściwy sąd, swoje dane i sygnaturę wyroku, a następnie uzasadnij każdą okoliczność z art. 43la § 1–4 Kodeksu karnego wykonawczego (k.k.w.). Do pisma dołącz pisemne zgody dorosłych osób, które z Tobą mieszkają. Ustawa nie narzuca urzędowego formularza. Wymaga formy pisemnej, uzasadnienia i zgody (art. 43ld k.k.w.). Sąd powinien wydać postanowienie w ciągu 30 dni od wpływu wniosku. Zanim zaczniesz pisać, sprawdź, czy spełniasz warunki dozoru elektronicznego.

Kto może złożyć wniosek o dozór elektroniczny

Art. 43lc k.k.w. wymienia pięć podmiotów:

• skazany,
• obrońca skazanego,
• prokurator,
• sądowy kurator zawodowy,
• dyrektor zakładu karnego.

Członek rodziny nie może złożyć wniosku we własnym imieniu. Może pomóc Ci go przygotować, ale podpisujesz go Ty lub Twój obrońca. W postępowaniu wykonawczym możesz ustanowić obrońcę (art. 8 § 1 k.k.w.).

Do którego sądu złożyć wniosek o dozór elektroniczny

To najważniejsza decyzja przy pisaniu. Sąd penitencjarny to sąd okręgowy (art. 3 § 2 k.k.w.). Właściwy jest ten, w którego okręgu przebywasz (art. 43e § 1 k.k.w.). O adresacie decyduje więc to, gdzie jesteś w chwili składania wniosku, a nie to, który sąd Cię skazał.

Twoja sytuacja	Adresat wniosku	Przepis
Nie zacząłeś kary, kara powyżej 4 miesięcy lub do 4 miesięcy	Sąd okręgowy, wydział penitencjarny, właściwy dla miejsca, w którym przebywasz	art. 43e § 1, art. 43lla § 7 k.k.w.
Odbywasz karę powyżej 4 miesięcy	Sąd okręgowy, wydział penitencjarny, w którego okręgu leży zakład karny	art. 43e § 1 k.k.w.
Odbywasz karę do 4 miesięcy	Komisja penitencjarna w zakładzie karnym, w którym przebywasz	art. 43e § 1, art. 43lla § 7 k.k.w.

Przykład. Wyrok wydał Sąd Rejonowy w Poznaniu, ale mieszkasz w Łowiczu i kara jeszcze się nie zaczęła. Sąd rejonowy nie jest adresatem. Ustal, do którego okręgu sądowego należy Łowicz, i wyślij wniosek do wydziału penitencjarnego tego sądu okręgowego. Jeśli karę odbywasz w innym mieście, właściwy będzie sąd okręgowy tego okręgu, w którym leży zakład karny.

W razie wątpliwości zadzwoń do sekretariatu wydziału penitencjarnego sądu okręgowego. Na stronie sądu sprawdzisz też pełną nazwę wydziału i adres.

Co musi zawierać wniosek: elementy pisma

1. Miejscowość i data.
2. Adresat. Sąd okręgowy i wydział penitencjarny albo komisja penitencjarna.
3. Twoje dane. Imię, nazwisko, adres, PESEL. Jeśli jesteś w zakładzie karnym, podaj też jego nazwę.
4. Oznaczenie sprawy. Sąd, data i sygnatura wyroku oraz wymiar kary.
5. Tytuł. Wniosek o udzielenie zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego.
6. Żądanie. Krótko, z podaniem art. 43la i art. 43ld k.k.w.
7. Żądanie wstrzymania wykonania kary, jeśli kara jest już skierowana do wykonania albo grozi Ci osadzenie.
8. Uzasadnienie. Opisane niżej.
9. Podpis i lista załączników.

Uzasadnienie wniosku: co napisać

Art. 43ld § 2 k.k.w. wymaga wskazania okoliczności z art. 43la § 1–4. Brak uzasadnienia na tyle dokładnego, by dało się rozpoznać sprawę, może skończyć się pozostawieniem wniosku bez rozpoznania (art. 19 § 3 k.k.w.). Najprościej iść po kolei, jednym krótkim akapitem na każdy warunek. Poniższe fragmenty dostosuj do prawdy o swojej sprawie. Sąd i kurator mogą je zweryfikować.

Wymiar kary i brak wyłączeń

Wyrokiem Sądu Rejonowego w [miasto] z dnia [data], sygn. akt [numer], orzeczono wobec mnie karę [wymiar] pozbawienia wolności. Kara nie przekracza 1 roku i 6 miesięcy. Nie zachodzą wobec mnie warunki z art. 64 § 2, art. 64a ani art. 65 § 1 i 2 Kodeksu karnego.

Jeśli kara wynosi ponad 1 rok i 6 miesięcy, ale poniżej 3 lat, wskaż, ile zostało do odbycia. Nie może to być więcej niż 6 miesięcy.

Cele kary i bezpieczeństwo, gdy nie zacząłeś kary

Względy bezpieczeństwa i stopień demoralizacji nie przemawiają za osadzeniem mnie w zakładzie karnym. Od [rok] pracuję w [firma] na stanowisku [nazwa]. Mieszkam z rodziną i utrzymuję [kogo]. Od popełnienia czynu nie naruszyłem prawa. Czyn był [opisz okoliczności zgodnie z wyrokiem].

Pisz o faktach, które da się sprawdzić. Sąd bada tu art. 43la § 2 k.k.w. Nie kwestionuj wyroku. Wniosek dotyczy sposobu wykonania kary, a nie winy.

Postawa, gdy już odbywasz karę

Karę odbywam od [data] w Zakładzie Karnym w [miasto]. Do odbycia pozostało mi [okres]. W tym czasie [pracuję / uczestniczę w programie / przestrzegam regulaminu]. Moje dotychczasowe zachowanie przemawia za udzieleniem zezwolenia.

Tu liczy się art. 43la § 3 k.k.w. Sąd wysłucha też przedstawiciela administracji zakładu.

Stałe miejsce pobytu i domownicy

Moje stałe miejsce pobytu to [adres]. Mieszkam tam od [data] na podstawie [umowa najmu / własność / u rodziny]. Ze mną mieszkają pełnoletni: [imiona i nazwiska]. Ich pisemne zgody załączam.

Jeśli mieszkasz sam, napisz to jednym zdaniem. Jeśli domownik nie zgadza się, wyjaśnij, dlaczego dozór w oczywisty sposób nie będzie dla niego nadmierną trudnością i tylko nieznacznie naruszy jego prywatność (art. 43la § 4 k.k.w.).

Plan dnia

Wnoszę o określenie przedziałów czasu umożliwiających mi pracę od poniedziałku do piątku w godzinach [od–do], przy dojeździe około [czas], oraz [leczenie / opiekę nad dzieckiem].

Wyjścia mogą trwać łącznie najwyżej 12 godzin dziennie (art. 43na k.k.w.). Podaj rzeczywisty rozkład dnia wraz z dojazdem.

Warunki techniczne

Nie musisz ich udowadniać. Art. 43h § 1 k.k.w. dotyczy liczby i zasięgu urządzeń oraz możliwości ich obsługi, a sąd pyta o to podmiot dozorujący (art. 43lf k.k.w.). Wystarczy zdanie, że w lokalu jest stałe zasilanie i zasięg sieci komórkowej.

Załączniki do wniosku

Dokument	Kiedy	Po co
Zgoda każdego dorosłego domownika	Zawsze, gdy z kimś mieszkasz	Wymaga jej art. 43ld § 3 k.k.w.
Zaświadczenie o zatrudnieniu lub umowa	Gdy pracujesz	Pokazuje stabilność i uzasadnia godziny wyjść
Grafik pracy lub nauki	Gdy pracujesz w zmianach albo się uczysz	Ułatwia ustalenie przedziałów czasu
Dokumenty rodzinne	Gdy masz kogoś na utrzymaniu lub pod opieką	Pokazują skutki osadzenia dla rodziny
Dokumentacja medyczna	Gdy się leczysz	Uzasadnia wyjścia i potrzebę ciągłości leczenia
Umowa najmu lub inny dokument lokalu	Gdy go masz	Potwierdza miejsce pobytu

Do wniosku składanego przez skazanego, obrońcę, prokuratora lub kuratora zgodę dołącza wnioskodawca. Przy wniosku dyrektora zakładu karnego zgodę uzyskuje sąd (art. 43ld § 3 k.k.w.).

Zgoda domownika: co musi zawierać

Art. 43h § 3 k.k.w. wymaga zgody pisemnej, uprzedniej i obejmującej także umożliwienie podmiotowi dozorującemu czynności kontrolnych. Sama zgoda na to, że skazany będzie „u nas mieszkał”, może nie wystarczyć. Podaj:

• imię, nazwisko i adres osoby wyrażającej zgodę,
• imię i nazwisko skazanego oraz sygnaturę sprawy,
• zgodę na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego pod tym adresem,
• zgodę na umożliwienie podmiotowi dozorującemu czynności kontrolnych,
• datę i podpis.

Domownik powinien wiedzieć, że nie cofnie zgody po wydaniu zezwolenia (art. 43h § 8 k.k.w.). Kontrole techniczne odbywają się co do zasady między 6.00 a 22.00 (art. 43v § 5 k.k.w.).

Czy wniosek wstrzymuje wykonanie kary

Nie z mocy prawa. Art. 9 § 4 k.k.w. mówi, że złożenie wniosku nie wstrzymuje wykonania orzeczenia, chyba że sąd właściwy do jego rozpoznania postanowi inaczej w szczególnie uzasadnionych wypadkach. Odmowa nie wymaga uzasadnienia. Jeśli chcesz o to prosić, zrób to w tym samym piśmie:

Na podstawie art. 9 § 4 k.k.w. wnoszę o wstrzymanie wykonania kary do czasu rozpoznania wniosku. Natychmiastowe osadzenie spowoduje [opisz konkretny skutek, np. utratę pracy, pozostawienie osoby wymagającej opieki]. Sąd ma rozpoznać wniosek w terminie 30 dni.

Pamiętaj o art. 79 k.k.w. Standardem jest polecenie zatrzymania i doprowadzenia do aresztu śledczego. Wezwanie do stawienia się w wyznaczonym terminie sąd stosuje w uzasadnionym wypadku, na Twój wniosek, jeśli postawa wskazuje, że się stawisz (art. 79 § 1a k.k.w.). Taki wniosek składasz do sądu wykonującego wyrok. Gdy natychmiastowa kara pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki dla Ciebie lub rodziny, osobną drogą jest wniosek o odroczenie (art. 151 § 1 k.k.w.).

Co dzieje się po złożeniu wniosku

1. Wpływ do sądu. Sąd powinien wydać postanowienie w 30 dni (art. 43ld § 4 k.k.w.). Kodeks nie określa skutku przekroczenia tego terminu.
2. Informacje od kuratora. Sąd może zlecić ustalenie domowników oraz warunków rodzinnych i bytowych (art. 43h § 4 k.k.w.).
3. Pytanie do podmiotu dozorującego. Przy przeszkodach technicznych wniosek zostaje bez rozpoznania (art. 43lf k.k.w.).
4. Posiedzenie. Prokurator musi w nim uczestniczyć (art. 43le § 3 k.k.w.). Jeśli jesteś w zakładzie karnym, odbywa się ono w tym zakładzie.
5. Wysłuchanie. Przed zezwoleniem sąd wysłuchuje Ciebie lub obrońcę. Wysłuchuje też kuratora, jeśli składał wniosek, oraz Twojego przedstawiciela z art. 42 k.k.w. (art. 43lg k.k.w.).

Przygotuj się na pytania o pracę, rodzinę, plan dnia i stosunek do czynu. Mów tak samo, jak napisałeś we wniosku.

Decyzja sądu i zażalenie

Rozstrzygnięcie	Co dalej	Termin
Zezwolenie	Zgłaszasz gotowość do instalacji w sposób opisany w postanowieniu	Do 24 godzin od zwolnienia albo ogłoszenia lub doręczenia
Sprzeciw prokuratora po ogłoszeniu	Postanowienie staje się wykonalne dopiero po uprawomocnieniu (art. 43lj § 1a)	Zażalenie sąd odwoławczy rozpoznaje w 7 dni od wpływu
Odmowa	Zażalenie (art. 43lk k.k.w.)	7 dni na wniesienie, sąd odwoławczy rozpoznaje w 7 dni od wpływu
Przeszkody techniczne	Pozostawienie bez rozpoznania	Bez blokady 3 miesięcy z art. 43ll, bo nie ma odmowy

Zażalenie wnosisz do sądu, który wydał postanowienie (art. 20 § 2 k.k.w.). Termin sprawdź w pouczeniu. Wskaż, co sąd ocenił błędnie, i dołącz nowe dokumenty. Nie powtarzaj samego wniosku.

Ponowny wniosek po odmowie

Twój lub Twojego obrońcy ponowny wniosek w tej samej sprawie, złożony przed upływem 3 miesięcy od dnia wydania postanowienia o odmowie, sąd pozostawia bez rozpoznania (art. 43ll k.k.w.). Wykorzystaj ten czas. Podejmij pracę, zbierz opinię, uzupełnij zgody, popraw zachowanie w zakładzie karnym. Nowy wniosek powinien pokazywać, co się zmieniło.

Inaczej jest po uchyleniu udzielonego już zezwolenia. Wtedy ponowne zezwolenie w tej samej sprawie jest niedopuszczalne (art. 43zae k.k.w.).

Kara do 4 miesięcy i komisja penitencjarna

Jeśli orzeczona kara nie przekracza 4 miesięcy i rozpocząłeś już jej odbywanie, wyłącznie właściwa jest komisja penitencjarna (art. 43lla § 7 k.k.w.). Wniosek do sądu w takiej sytuacji to błąd adresata. Jeśli w chwili składania wniosku kary jeszcze nie zacząłeś, właściwy jest sąd penitencjarny.

Kwestia	Sąd penitencjarny	Komisja penitencjarna
Kiedy	Kara do 1 roku i 6 miesięcy lub poniżej 3 lat przy reszcie do 6 miesięcy	Kara do 4 miesięcy, odbywanie rozpoczęte
Termin decyzji	30 dni	14 dni
Środek zaskarżenia	Zażalenie	Skarga do sądu penitencjarnego (art. 43llb, art. 7 k.k.w.)
Ponowny wniosek	Po 3 miesiącach	Po miesiącu

Skargę składasz w 7 dni od ogłoszenia lub doręczenia decyzji, do organu, który ją wydał (art. 7 § 3 k.k.w.). Warunki merytoryczne są te same: postawa, miejsce pobytu, zgody i brak wyłączeń.

Najczęstsze błędy we wniosku

• Wysłanie pisma do sądu, który wydał wyrok, zamiast do sądu penitencjarnego.
• Wniosek do sądu przy karze do 4 miesięcy, gdy odbywanie już trwa.
• Brak zgody jednego z domowników albo zgoda bez czynności kontrolnych.
• Uzasadnienie typu „proszę o łagodne potraktowanie”, bez faktów i dokumentów.
• Podważanie wyroku zamiast opisu aktualnej sytuacji.
• Przemilczenie wcześniejszych skazań. Sąd je zna.
• Plan dnia przekraczający 12 godzin poza domem.
• Brak wniosku o wstrzymanie, gdy kara jest już kierowana do wykonania.
• Ponowny wniosek przed upływem 3 miesięcy, bez nowych okoliczności.

Kiedy warto skonsultować się z prawnikiem

Pomoc przyda się, gdy kara jest już skierowana do wykonania, masz kilka wyroków, wcześniejsze skazania, nie masz pewności co do art. 64 § 2 lub art. 65 k.k., domownik odmawia zgody albo sąd już wydał odmowę. Obrońca może złożyć wniosek w Twoim imieniu i uczestniczyć w wysłuchaniu. Przejrzyj też inne pisma w dziale sprawy karne.

Najczęstsze pytania

Czy wniosek o dozór elektroniczny jest płatny?

Przepisy o dozorze nie przewidują opłaty od wniosku. Koszty mogą dotyczyć pomocy pełnomocnika, jeśli z niej korzystasz.

Czy mogę złożyć wniosek przed wezwaniem do zakładu karnego?

Tak. Wyrok powinien być prawomocny, bo wniosek dotyczy wykonania kary. Pamiętaj, że sam wniosek nie zatrzymuje wykonania.

Czy wniosek można złożyć w zakładzie karnym?

Tak, możesz go przekazać przez administrację zakładu. Korespondencja z sądem nie podlega cenzurze (art. 8a § 3 k.k.w.).

Czy muszę być obecny na posiedzeniu?

Sąd wysłuchuje Ciebie lub obrońcę. Jeśli odbywasz karę, posiedzenie odbywa się w zakładzie. Jeśli jesteś na wolności, przyjdź na termin wskazany w zawiadomieniu.

Ile trwa rozpoznanie wniosku?

Sąd ma 30 dni od wpływu, a komisja 14 dni. Czas może się wydłużyć, jeśli potrzebne są dodatkowe ustalenia.

Czy czekać na nowelizację?

Sejm uchwalił w październiku 2026 r. zmianę podnoszącą limit pozostałej kary do 1 roku i 6 miesięcy. Nie obowiązuje ona jeszcze. Jeśli spełniasz obecne warunki, możesz składać wniosek już teraz.

Czytaj też

• Dozór elektroniczny: warunki i zasady odbywania kary
• Wniosek o dozór elektroniczny – wzór
• Sprawy karne: wzory pism

Podstawa prawna

• Ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy, t.j. Dz.U. 2026 poz. 1307: art. 3 § 2, art. 7, art. 8, art. 9 § 4, art. 19, art. 20, art. 43e, art. 43h, art. 43la, art. 43lc–43ll, art. 43lla, art. 43llb, art. 43na, art. 43v, art. 43zae, art. 79, art. 151
• Ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny: art. 64, art. 64a, art. 65
• Informacja o nowelizacji uchwalonej przez Sejm w październiku 2026 r.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na 4 listopada 2026 r.

Dozór elektroniczny to sposób odbycia kary pozbawienia wolności w domu, pod kontrolą urządzeń. Warunki określa art. 43la Kodeksu karnego wykonawczego (k.k.w.). Sąd penitencjarny może wydać zezwolenie, gdy spełniasz łącznie pięć warunków: odpowiedni wymiar kary bez wyłączeń, brak przeciwwskazań co do celów kary, stałe miejsce pobytu, zgoda dorosłych domowników oraz brak przeszkód technicznych. Nawet po spełnieniu wszystkich warunków sąd nie ma obowiązku zezwolenia wydać. Przepis mówi, że „może”.

Jakie warunki trzeba spełnić, żeby dostać dozór elektroniczny

Warunek	Co to znaczy w praktyce	Przepis
Wymiar kary	Do 1 roku i 6 miesięcy albo poniżej 3 lat przy reszcie do 6 miesięcy	art. 43la § 1 pkt 1 k.k.w.
Brak wyłączeń	Nie dotyczy Cię art. 64 § 2, art. 64a ani art. 65 § 1 i 2 k.k.	art. 43la § 1 pkt 1 k.k.w.
Cele kary	Nie ma szczególnych względów wskazujących, że dozór nie wystarczy	art. 43la § 1 pkt 2 k.k.w.
Miejsce pobytu	Masz określony, stały adres	art. 43la § 1 pkt 3 k.k.w.
Zgoda domowników	Pisemna zgoda każdej dorosłej osoby mieszkającej z Tobą	art. 43la § 1 pkt 4, art. 43h § 3 k.k.w.
Warunki techniczne	Są dostępne urządzenia i możliwości ich obsługi	art. 43la § 1 pkt 5, art. 43h § 1 k.k.w.

Jaki wymiar kary pozwala na dozór elektroniczny

Obowiązują dwa warianty. Liczy się kara orzeczona w wyroku, a w drugim wariancie także to, ile jeszcze zostało do odbycia w zakładzie karnym.

Orzeczona kara	Czy dozór jest możliwy
Do 1 roku i 6 miesięcy	Tak, także przed rozpoczęciem kary
Ponad 1 rok i 6 miesięcy, ale poniżej 3 lat	Tak, gdy do odbycia zostało nie więcej niż 6 miesięcy
3 lata i więcej	Nie

Te same granice stosuje się do kilku kar, których nie można połączyć i które masz odbyć kolejno. Wtedy liczy się ich suma (art. 43la § 6 k.k.w.). Przepisy obejmują też zastępczą karę pozbawienia wolności za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe oraz karę orzeczoną na podstawie art. 37b albo art. 87 § 2 k.k. (art. 43lb k.k.w.).

Czy jest już limit 1,5 roku pozostałej kary

Jeszcze nie. W październiku 2026 r. Sejm uchwalił nowelizację, która podnosi limit pozostałej części kary z 6 miesięcy do 1 roku i 6 miesięcy przy karach poniżej 3 lat. Według doniesień prawniczych ustawa trafiła do Senatu, a wejść w życie ma po 6 miesiącach od ogłoszenia. Wnioski złożone wcześniej i nierozpoznane mają być rozpatrywane na starych zasadach. Do czasu wejścia zmian w życie obowiązuje limit 6 miesięcy.

Kto nie może odbyć kary w dozorze elektronicznym

Ustawa wyłącza trzy grupy sprawców:

• Recydywa wielokrotna (art. 64 § 2 k.k.). Dotyczy m.in. osoby, która odbyła już łącznie co najmniej rok kary i w ciągu 5 lat ponownie popełniła określone przestępstwo, np. rozbój lub kradzież z włamaniem.
• Recydywa seksualna (art. 64a k.k.). Dotyczy ponownego popełnienia w ciągu 5 lat zabójstwa w związku ze zgwałceniem lub poważnego przestępstwa przeciwko wolności seksualnej.
• Przypadki z art. 65 § 1 i 2 k.k. Dotyczy sprawcy, który uczynił z przestępstwa stałe źródło dochodu, działał w zorganizowanej grupie lub związku albo popełnił przestępstwo o charakterze terrorystycznym, a także sprawcy z art. 258 k.k.

Zwykła recydywa z art. 64 § 1 k.k. nie została wymieniona w art. 43la. Sąd oceni ją jednak przy badaniu celów kary i Twojej postawy.

Stałe miejsce pobytu: co się liczy

Ustawa wymaga „określonego miejsca stałego pobytu”. Nie mówi o meldunku ani o własności. Może to być mieszkanie własne, wynajęte albo należące do rodziny, o ile faktycznie tam mieszkasz i podasz sądowi konkretny adres. We wniosku warto wskazać, od kiedy mieszkasz pod adresem i na jakiej podstawie. Kurator może sprawdzić warunki rodzinne i bytowe (art. 43h § 4 k.k.w.).

Właściciel lokalu, który ma tytuł prawny do mieszkania, musi umożliwić instalację rejestratora i kontrole jego działania (art. 43u § 1 k.k.w.). Jeśli wynajmujesz, uprzedź go o tym wcześniej.

Zgoda współmieszkańców na dozór elektroniczny

Każda dorosła osoba mieszkająca z Tobą składa uprzednią, pisemną zgodę do sądu albo komisji penitencjarnej. Zgoda musi obejmować dwie rzeczy: odbywanie kary w tym miejscu oraz umożliwienie podmiotowi dozorującemu czynności kontrolnych (art. 43h § 3 k.k.w.). Sąd może też zlecić kuratorowi, by ustalił, kto z Tobą mieszka, pouczył te osoby i odebrał od nich zgodę (art. 43h § 4 i 5 k.k.w.).

• Domownik odmawia. Sąd może wydać zezwolenie mimo to, jeśli dozór w oczywisty sposób nie będzie dla tej osoby nadmierną trudnością i tylko nieznacznie naruszy jej prywatność. Osoba ta ma prawo do zażalenia (art. 43la § 4 i 5 k.k.w.).
• Domownik się rozmyśla. Cofnięcie zgody po wydaniu zezwolenia jest nieskuteczne (art. 43h § 8 k.k.w.).
• Mieszkasz sam. Zgody nie potrzebujesz. Napisz o tym wprost we wniosku.

Warunki techniczne: co to naprawdę oznacza

To pojęcie często jest źle rozumiane. Art. 43h § 1 k.k.w. nie opisuje Twojego mieszkania. Chodzi o liczbę i zasięg dostępnych nadajników i rejestratorów oraz o organizacyjne możliwości ich obsługi. Nie musisz tego udowadniać. Sąd sam pyta podmiot dozorujący (art. 43lf § 1 k.k.w.). Gdy warunki techniczne stoją na przeszkodzie, sędzia penitencjarny pozostawia wniosek bez rozpoznania (art. 43lf § 2 k.k.w.).

Twoja strona sprawy jest prostsza. Musisz zapewnić urządzeniom stałe zasilanie (art. 43n § 1 pkt 2 k.k.w.). Sądowy informator o systemie wskazuje też, że rejestrator łączy się z centralą przez sieć komórkową, więc w mieszkaniu potrzebny jest jej zasięg.

Kara jeszcze nierozpoczęta a kara w trakcie

Oba warianty są dopuszczalne, ale sąd bada co innego. Szczegóły składania pisma opisujemy w poradniku jak napisać wniosek o dozór elektroniczny.

Sytuacja	Co ocenia sąd	Gdzie posiedzenie
Nie rozpocząłeś kary	Względy bezpieczeństwa, stopień demoralizacji i inne szczególne okoliczności (art. 43la § 2)	W sądzie
Odbywasz karę	Dotychczasową postawę i zachowanie (art. 43la § 3)	W zakładzie karnym, po wysłuchaniu administracji (art. 43le)

Sam wniosek nie wstrzymuje wykonania kary. Sąd może je wstrzymać tylko w szczególnie uzasadnionych wypadkach (art. 9 § 4 k.k.w.).

Jak wygląda kara w dozorze elektronicznym

Rodzaje dozoru

Kodeks zna trzy rodzaje dozoru (art. 43b § 3 k.k.w.). Karę pozbawienia wolności wykonuje się wyłącznie jako dozór stacjonarny (art. 43c § 1 k.k.w.).

Rodzaj	Co jest kontrolowane	Kiedy się stosuje
Stacjonarny	Przebywanie we wskazanym miejscu w określonych dniach i godzinach	Kara pozbawienia wolności
Mobilny	Bieżące miejsce pobytu	Środki karne i zabezpieczające, przerwa w karze (art. 153a k.k.w.)
Zbliżeniowy	Minimalna odległość od wskazanej osoby	Środki karne i zabezpieczające

Początek kary krok po kroku

1. Dostajesz zezwolenie z terminem zgłoszenia gotowości oraz pisemne pouczenie o prawach i obowiązkach.
2. Zgłaszasz gotowość podmiotowi dozorującemu. Termin nie może przekroczyć 24 godzin od zwolnienia albo od ogłoszenia lub doręczenia postanowienia (art. 43lh § 2, art. 43k § 2 k.k.w.).
3. Podmiot dozorujący zakłada nadajnik i instaluje rejestrator, najpóźniej w ciągu 3 dni od zgłoszenia (art. 43t § 1 k.k.w.).
4. Kara w dozorze zaczyna się z dniem uruchomienia urządzeń (art. 43k § 6 k.k.w.).

Godziny poza domem i praca

Sąd lub komisja wyznacza przedziały czasu w poszczególnych dniach tygodnia. Możesz wtedy opuścić dom łącznie na najwyżej 12 godzin dziennie (art. 43na k.k.w.). Przepis wymienia m.in. takie cele:

• praca,
• nauka,
• opieka nad dzieckiem albo osobą chorą lub niedołężną,
• leczenie i terapia,
• praktyki religijne,
• kontakt z rodziną i bliskimi,
• kontakt z obrońcą,
• niezbędne zakupy.

Lista jest przykładowa. We wniosku podaj swój grafik, by sąd mógł go uwzględnić. W razie potrzeby sąd zmieni przedziały, a w pilnych sprawach zrobi to kurator (art. 43o § 3 i 4 k.k.w.). W szczególnie ważnych sytuacjach zdrowotnych, rodzinnych lub osobistych kurator może zezwolić na opuszczenie miejsca dozoru na maksymalnie 7 dni jednorazowo (art. 43p § 1 k.k.w.). Z ważnych względów sąd może też zarządzić przerwę w karze (art. 43q k.k.w.).

Twoje obowiązki

• Nieprzerwanie nosisz nadajnik.
• Dbasz o urządzenia i zapewniasz im prąd.
• Jesteś we wskazanym miejscu w wyznaczonym czasie.
• Odbierasz połączenia na rejestrator.
• Wpuszczasz kuratora i pracowników podmiotu dozorującego.
• Składasz wyjaśnienia i stawiasz się na wezwania sędziego oraz kuratora (art. 43n k.k.w.).

Sąd może nałożyć dodatkowe obowiązki z art. 72 k.k. (art. 43nb k.k.w.). Kontrola techniczna odbywa się co do zasady między 6.00 a 22.00 (art. 43v § 5 k.k.w.).

Ile kosztuje dozór elektroniczny skazanego

Przepisy o dozorze nie przewidują opłaty za wniosek ani za korzystanie z urządzeń. Koszty pojawiają się w trzech sytuacjach.

Sytuacja	Koszt	Podstawa
Umyślne zniszczenie lub uszkodzenie nadajnika	1230 zł, z funkcją GPS 9840 zł	art. 43s k.k.w., rozporządzenie z 10 grudnia 2024 r.
Umyślne zniszczenie lub uszkodzenie rejestratora	Stacjonarny 6002,40 zł, przenośny 9840 zł	art. 43s k.k.w., rozporządzenie z 10 grudnia 2024 r.
Interwencja Policji z powodu niedopełnienia obowiązków	Koszty czynności Policji	art. 43u § 3 k.k.w.

Prąd potrzebny urządzeniom opłacasz w ramach swoich rachunków.

Cofnięcie zezwolenia na dozór elektroniczny

Ustawa mówi o uchyleniu zezwolenia. Sąd penitencjarny robi to obowiązkowo, gdy (art. 43zaa § 1 k.k.w.):

• nie zgłosisz gotowości w terminie albo unikasz instalacji,
• naruszysz porządek prawny, w szczególności popełnisz przestępstwo,
• uchylasz się od obowiązków związanych z dozorem, innych nałożonych obowiązków, środka karnego, środka kompensacyjnego lub przepadku,
• sąd odwoła przerwę w karze z innego powodu niż ustanie jej przyczyny,
• trafisz do zakładu karnego w związku z tymczasowym aresztowaniem lub karą w innej sprawie.

Wyjątkowo, ze względu na szczególne okoliczności, sąd może od uchylenia odstąpić (art. 43zaa § 2 k.k.w.). Może też uchylić zezwolenie, gdy nie wrócisz na czas po zezwoleniu kuratora (art. 43zab k.k.w.). Sąd wysłuchuje Cię przed decyzją tylko wtedy, gdy uzna to za konieczne. Przysługuje zażalenie (art. 43lm k.k.w.).

Po uchyleniu sąd poleca zatrzymać Cię i doprowadzić do aresztu śledczego bez wezwania (art. 43zad k.k.w.). Ponowne zezwolenie w tej samej sprawie jest niedopuszczalne (art. 43zae k.k.w.).

Zaliczenie czasu w dozorze i warunkowe zwolnienie

Dozór elektroniczny jest odbywaniem kary. Karę uznaje się za wykonaną z dniem zakończenia dozoru (art. 43za § 1 k.k.w.). Po uchyleniu zezwolenia sąd ustala, w jakim zakresie kara została wykonana, z zaliczeniem okresu dozoru, i informuje Cię, ile zostało (art. 43zac k.k.w.).

W dozorze możesz ubiegać się o warunkowe przedterminowe zwolnienie. Orzeka sąd penitencjarny właściwy dla Twojego miejsca stałego pobytu (art. 43ln § 1 k.k.w.). Wyjątek to zastępcza kara pozbawienia wolności za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe (art. 43ln § 4 k.k.w.).

Przykłady

Przykład 1. Pan Adam dostał 10 miesięcy za jazdę po alkoholu, jeszcze nie zaczął kary, pracuje na etacie i mieszka z żoną. Mieści się w wymiarze. Składa wniosek ze zgodą żony i zaświadczeniem z pracy. Sąd oceni bezpieczeństwo i stopień demoralizacji.

Przykład 2. Pani Beata odbywa karę 2 lat i zostało jej 5 miesięcy. Może wnosić o dozór. Sąd spojrzy na jej postawę w zakładzie karnym. Gdyby zostało 8 miesięcy, obecne przepisy by na to nie pozwoliły.

Przykład 3. Pan Cezary ma karę 3 miesięcy i jest już w zakładzie karnym. Wniosek rozpozna komisja penitencjarna, a nie sąd (art. 43lla k.k.w.).

Najczęstsze błędy

• Założenie, że spełnienie warunków oznacza automatyczne zezwolenie.
• Pominięcie zgody jednego z dorosłych domowników.
• Zgoda bez zapisu o czynnościach kontrolnych podmiotu dozorującego.
• Opisywanie w piśmie mieszkania zamiast okoliczności z art. 43la.
• Liczenie na to, że sam wniosek zatrzyma wykonanie kary.
• Spóźnienie ze zgłoszeniem gotowości do instalacji.
• Traktowanie nowelizacji jak obowiązującego prawa.

Kiedy warto skonsultować się z prawnikiem

Skonsultuj się z prawnikiem, gdy masz kilka wyroków, wcześniejsze skazania, sąd już raz odmówił albo nie wiesz, czy dotyczy Cię art. 64 § 2 lub art. 65 k.k. Porada przyda się też, gdy domownik nie zgadza się na dozór, gdy skierowano karę do wykonania i potrzebujesz szybko wniosku o wstrzymanie, a także gdy grozi Ci uchylenie zezwolenia.

Najczęstsze pytania

Czy mogę pracować w dozorze elektronicznym?

Tak. Praca to pierwszy cel wymieniony w art. 43na k.k.w. Wyjścia nie mogą jednak przekraczać 12 godzin dziennie.

Czy dozór elektroniczny należy się po odbyciu części kary?

Przy karze do 1 roku i 6 miesięcy nie trzeba odbyć żadnej części. Przy karze od tego progu do poniżej 3 lat do odbycia może zostać najwyżej 6 miesięcy.

Czy potrzebuję zgody rodziców, jeśli mieszkam z nimi?

Tak, jeśli są pełnoletni i mieszkają z Tobą. Zgody potrzebuje każda dorosła osoba wspólnie zamieszkująca. Ustawa nie wymaga zgody dzieci niepełnoletnich.

Czy mogę zmienić adres w trakcie dozoru?

Tylko wyjątkowo. Sąd penitencjarny może zmienić miejsce dozoru, gdy uzasadniają to szczególne okoliczności (art. 43o § 1 k.k.w.).

Czy przy recydywie można dostać dozór?

Art. 43la wyłącza art. 64 § 2 i art. 64a k.k. Zwykła recydywa z art. 64 § 1 nie jest wprost wymieniona, ale wpływa na ocenę sądu.

Co się stanie, gdy urządzenie przestanie działać?

Zgłoś to od razu podmiotowi dozorującemu. Może on naprawić lub wymienić sprzęt, także bez zgody sądu (art. 43w § 1 k.k.w.). Opłata wyrównawcza dotyczy tylko umyślnego działania.

Czytaj też

• Jak napisać wniosek o dozór elektroniczny
• Wniosek o dozór elektroniczny – wzór
• Sprawy karne: wzory pism

Podstawa prawna

• Ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy, t.j. Dz.U. 2026 poz. 1307: art. 9 § 4, art. 43a–43e, art. 43h, art. 43k, art. 43la–43ln, art. 43m–43w, art. 43za–43zae, art. 153a
• Ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny: art. 64, art. 64a, art. 65
• Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 10 grudnia 2024 r. w sprawie wysokości opłaty wyrównawczej, Dz.U. 2024 poz. 1830
• Informacja o nowelizacji uchwalonej przez Sejm w październiku 2026 r.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na 4 listopada 2026 r.

Spadek z długami możesz odrzucić albo przyjąć z ograniczeniem odpowiedzialności. Jeśli długi przewyższają majątek albo nie chcesz mieć z nimi do czynienia, odrzucenie zamyka sprawę po Twojej stronie. Jeśli w spadku są cenne składniki, a wysokości długów nie znasz, bezpieczniejsze zwykle jest przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza. Przyjęcie proste wybieraj tylko wtedy, gdy znasz pełny stan majątku i długów.

Trzy sposoby reakcji na spadek z długami

Art. 1012 k.c. daje spadkobiercy trzy możliwości. Decyzję podejmuje każdy spadkobierca osobno i co do zasady nie może przyjąć tylko części spadku, a resztę odrzucić (art. 1014 § 3 k.c.).

Sposób	Odpowiedzialność za długi	Kiedy ma sens
Przyjęcie proste	Bez ograniczenia, także z własnego majątku	Znasz stan spadku i wiesz, że długów nie ma albo są niskie
Przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza	Do wartości stanu czynnego spadku z wykazu lub spisu inwentarza	W spadku jest majątek, a długi są nieznane lub częściowo znane
Odrzucenie	Brak, jesteś traktowany tak, jakbyś nie dożył otwarcia spadku	Długi przewyższają majątek albo nie chcesz dziedziczyć

Stan czynny to wartość aktywów, a nie majątek po odjęciu długów. Przykład: spadek jest wart 100 000 zł, a długi wynoszą 150 000 zł. Przy dobrodziejstwie inwentarza odpowiadasz do 100 000 zł. Limit dotyczy wartości, więc wierzyciel może domagać się zapłaty także z Twojego majątku, ale nie ponad tę kwotę (art. 1030 i art. 1031 § 2 k.c.).

Od kiedy biegnie 6 miesięcy

Termin liczysz od dnia, w którym dowiedziałeś się o tytule swojego powołania do spadku (art. 1015 § 1 k.c.). To nie zawsze dzień śmierci.

Sytuacja	Początek terminu
Żona lub dziecko zmarłego wie o śmierci	Zwykle dzień śmierci lub dzień, gdy się o niej dowiedziało
Dziedziczysz z testamentu	Dzień, gdy dowiedziałeś się o powołaniu w testamencie
Poprzedni spadkobierca odrzucił spadek	Dzień, gdy dowiedziałeś się, że to Ty dziedziczysz po odrzuceniu
Spadkobierca zmarł, zanim złożył oświadczenie	Jego spadkobiercy mogą złożyć oświadczenie, a termin nie skończy się wcześniej niż jego termin (art. 1017 k.c.)

Do zachowania terminu wystarczy złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia (art. 1015 § 1¹ k.c.). Termin nie przedłuża się dlatego, że szukasz dokumentów. Długi sprawdzaj więc równolegle, a ostatnich tygodni nie zostawiaj na umawianie notariusza.

Co się stanie, gdy nie złożysz oświadczenia

Bierność oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 § 2 k.c.). Wiele osób uważa, że skoro nic nie zrobiły, to nie dziedziczą. Jest odwrotnie: stajesz się spadkobiercą z ograniczoną odpowiedzialnością. Nie musisz w tym celu nic składać, ale przy roszczeniach wierzycieli będziesz musiał wykazać wartość spadku.

Oświadczenie jest nieodwołalne. Nie można też złożyć go pod warunkiem ani z zastrzeżeniem terminu (art. 1018 § 1 i 2 k.c.). Zdanie w rodzaju „odrzucam, jeśli długi przekroczą 50 000 zł” jest nieważne.

Spis inwentarza a wykaz inwentarza

Dobrodziejstwo inwentarza działa w oparciu o wykaz albo spis. Oba dokumenty ustalają, jaka jest wartość stanu czynnego spadku.

Kwestia	Wykaz inwentarza	Spis inwentarza
Kto sporządza	Spadkobierca, zapisobierca windykacyjny lub wykonawca testamentu, sam albo u notariusza	Komornik na podstawie postanowienia sądu
Forma	Urzędowy formularz, dostępny w sądzie i BIP Ministerstwa Sprawiedliwości	Protokół komornika
Gdzie	Sąd spadku, sąd miejsca zamieszkania składającego albo notariusz	Wniosek do sądu spadku
Kto może wnieść	Osoby wyżej wymienione	M.in. spadkobierca, uprawniony do zachowku, zapisobierca, wykonawca testamentu, wierzyciel z pisemnym dowodem należności
Koszt	Złożenie w sądzie bez opłaty sądowej, u notariusza do 200 zł plus VAT	100 zł opłaty sądowej i 400 zł za czynność komornika, plus ewentualni biegli
Wartości	Według stanu i cen z chwili otwarcia spadku	Ustala komornik, także przy pomocy biegłego

W wykazie podajesz majątek oraz długi z ich wysokością. Jeśli później znajdziesz pominięte składniki albo długi, wykaz uzupełniasz. Pamiętaj, że podstępne pominięcie przedmiotów spadku lub dopisanie nieistniejących długów odbiera Ci ograniczenie odpowiedzialności (art. 1031 § 2 k.c.). Wpisuj więc także rzeczy o niewielkiej wartości.

Spłacanie długów też wymaga ostrożności. Kto zna inne długi albo przy należytej staranności mógł je poznać i spłaca tylko niektórych wierzycieli, może odpowiadać ponad wartość spadku, do kwoty, jaką zapłaciłby przy należytej spłacie wszystkich (art. 1032 § 2 k.c.). Dlatego ustal pełną listę wierzycieli przed pierwszym przelewem.

Jak sprawdzić długi zmarłego

Nie ma jednego rejestru wszystkich długów. Bank nie ma też obowiązku udzielić informacji każdej osobie z rodziny. Najpierw zbierz to, co jest dostępne od ręki, a potem kieruj pisma.

Źródło	Co sprawdzić	Uwagi
Dokumenty w domu	Umowy, wezwania, listy, wyciągi, poczta e-mail, polisy	Dostępne od razu
Bank	Kredyty, karty, debety	Zwykle potrzebny akt zgonu, a pełny zakres informacji po wykazaniu praw do spadku
BIK	Zobowiązania bankowe i niektóre pożyczki pozabankowe	Dane otrzymasz dopiero z dokumentem dziedziczenia albo przez sąd
KRD i inne biura informacji gospodarczej	Wpisy o zaległościach	Dostęp zależy od zasad biura, spytaj pisemnie, jakich dokumentów wymaga
Krajowy Rejestr Zadłużonych	Upadłość, restrukturyzacja, umorzona bezskutecznie egzekucja, zaległości alimentacyjne	Jawny i bezpłatny, wyszukiwanie po numerze PESEL
Urząd skarbowy	Podatki, jeśli zmarły prowadził firmę lub miał zaległości	Złóż pismo jako spadkobierca i wskaż dane zmarłego
ZUS	Składki, zwłaszcza przy działalności gospodarczej	Tak samo, odpowiedź może zależeć od dokumentów
Sąd spadku i komornik	Spis inwentarza	Najpełniejsza droga urzędowa, ale trwa i kosztuje

Informację o wszystkich rachunkach zmarłego uzyskasz przez Centralną Informację o Rachunkach. Wniosek składasz w banku lub SKOK-u, ale potrzebujesz tytułu do spadku, czyli postanowienia sądu lub aktu poświadczenia dziedziczenia (art. 92ba Prawa bankowego). Jeśli zależy Ci na czasie, dokument taki możesz uzyskać przed końcem 6 miesięcy, gdy wszyscy znani spadkobiercy złożą oświadczenia. Więcej o tym w poradniku stwierdzenie nabycia spadku: sąd czy notariusz.

Odrzucenie spadku: gdzie i za ile

Oświadczenie składasz u dowolnego notariusza albo w sądzie rejonowym właściwym dla Twojego miejsca zamieszkania lub pobytu. W toku sprawy o stwierdzenie nabycia spadku możesz złożyć je bezpośrednio przed sądem spadku (art. 640 k.p.c.). Oświadczenie składa się ustnie lub na piśmie z urzędowo poświadczonym podpisem. Pełnomocnictwo musi mieć taką samą formę (art. 1018 § 3 k.c.).

Miejsce	Koszt	Uwagi
Notariusz	Do 50 zł plus VAT, czyli do 61,50 zł, oraz wypisy	Zwykle najszybciej, notariusz przesyła oświadczenie do sądu spadku
Sąd rejonowy	100 zł od wniosku	Decyduje data złożenia wniosku, wyznaczenie terminu może potrwać

Co przygotować

1. Odpis aktu zgonu, jeśli go masz, oraz dane zmarłego i ostatnie miejsce jego zwykłego pobytu.
2. Tytuł powołania: ustawa lub testament.
3. Listę znanych Ci spadkobierców ustawowych z adresami.
4. Informacje o wszystkich testamentach, także tych, które uważasz za nieważne.
5. Dowód osobisty.

Art. 641 k.p.c. wymaga tych danych w oświadczeniu. O odrzuceniu sąd spadku zawiadamia znane mu osoby, które dochodzą do spadku (art. 643 k.p.c.). Sam też uprzedź rodzinę. Dzięki temu będzie miała czas na decyzję.

Dzieci i wnuki: co się dzieje po odrzuceniu

Osoba, która odrzuciła spadek, jest wyłączona od dziedziczenia, tak jakby nie dożyła otwarcia spadku (art. 1020 k.c.). Jej udział przechodzi więc na dzieci, a potem dalej według ustawy.

Przykład: pan Jan zmarł, zostawiając długi. Żona i syn odrzucili spadek. Syn ma dwoje dzieci, więc to one wchodzą w jego miejsce. Jeżeli dziedziczenia nie chce nikt z rodziny, odrzucać muszą kolejni powołani.

Dziecko małoletnie: czy potrzebna jest zgoda sądu

Co do zasady przyjęcie wprost i odrzucenie spadku w imieniu małoletniego wymaga zgody sądu opiekuńczego, a w toku sprawy spadkowej sądu spadku (art. 640¹ k.p.c.). Na czas tej sprawy bieg terminu 6 miesięcy jest zawieszony (art. 1015 § 1² k.c.). Wniosek o zezwolenie złóż więc przed upływem terminu.

Od 15 listopada 2023 r. zgoda sądu nie jest potrzebna, gdy łącznie:

1. dziecko dziedziczy, bo wcześniej spadek odrzucił jego rodzic,
2. składający ma władzę rodzicielską,
3. oświadczenie składają oboje rodzice albo jeden za zgodą drugiego,
4. spadek odrzucają pozostałe zstępne tego rodzica, czyli rodzeństwo dziecka.

Rodzic potwierdza te okoliczności pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe oświadczenie (art. 641 § 3¹ i 3² k.p.c.). Sytuacja wygląda inaczej, gdy dziecko dziedziczy razem z rodzicem. Wtedy zgoda sądu jest nadal potrzebna.

Sytuacja	Zgoda sądu
Rodzice odrzucili spadek po dziadku i odrzucają w imieniu wszystkich swoich dzieci	Nie, jeśli spełnione są wszystkie warunki
Dziecko dziedziczy obok żyjącego rodzica	Tak
Rodzice nie są zgodni	Tak, decyduje sąd
Jedno z rodzeństwa nie odrzuca	Tak

Upłynął termin: uchylenie się od skutków (art. 1019 k.c.)

Sześć miesięcy minęło, a nie złożyłeś oświadczenia pod wpływem błędu lub groźby? Możesz uchylić się od skutków niezachowania terminu przed sądem i jednocześnie złożyć oświadczenie o odrzuceniu lub przyjęciu spadku. Masz na to rok od wykrycia błędu albo od ustania obawy (art. 88 § 2 k.c.). Sąd rozpoznaje sprawę na rozprawie i musi zatwierdzić uchylenie się (art. 1019 § 3 k.c., art. 690 k.p.c.). Wystarczy, by wniosek wpłynął przed upływem tego roku.

Nie każda niewiedza o długach wystarczy. W postanowieniu z 30 października 2019 r. (III CSK 117/19) Sąd Najwyższy wskazał, że nieznajomość stanu spadku nie jest błędem, jeśli wynika z braku należytej staranności. W postanowieniu z 10 kwietnia 2025 r. (I CSK 136/25) Sąd zwrócił uwagę, że sama nieznajomość skutku bierności zwykle nie wystarcza, ale znaczenie może mieć błąd co do zakresu odpowiedzialności, np. mylne wyobrażenie o zadłużeniu spadku. Sprawy te oceniane są indywidualnie, dlatego zachowaj dowody tego, co i kiedy sprawdzałeś.

Wierzyciel pisze do Ciebie: co zrobić

1. Nie płać od razu i nie uznawaj długu. Poproś o dokument, z którego wynika roszczenie, oraz wyliczenie.
2. Sprawdź, czy jesteś spadkobiercą i w jaki sposób przyjąłeś spadek. Jeśli odrzuciłeś spadek, odpisz i załącz potwierdzenie.
3. Sprawdź przedawnienie. Podstawowy termin wynosi 6 lat, a dla roszczeń okresowych i związanych z działalnością gospodarczą 3 lata (art. 118 k.c.).
4. Przy dobrodziejstwie inwentarza złóż wykaz, jeśli jeszcze go nie masz, i poinformuj wierzyciela o limicie.
5. Gdy dostaniesz pozew lub nakaz zapłaty, pilnuj terminu z pouczenia. Podnieś ograniczenie odpowiedzialności.
6. Ograniczenie powinno być zastrzeżone w wyroku. W egzekucji powołasz się na nie tylko wtedy, gdy znajduje się w tytule wykonawczym (art. 319 i 837 k.p.c.).

Odpowiedzialność przed działem i po dziale spadku

Do działu spadku współspadkobiercy odpowiadają za długi solidarnie (art. 1034 § 1 k.c.). Od działu odpowiadają proporcjonalnie do udziałów (art. 1034 § 2 k.c.).

Moment	Komu wierzyciel może zgłosić dług 60 000 zł, dwóch spadkobierców po 1/2
Przed działem	Każdemu w całości. Ten, kto zapłaci, żąda od drugiego zwrotu jego części, czyli 30 000 zł
Po dziale	Każdemu do 30 000 zł

Dobrodziejstwo inwentarza działa niezależnie od tego. Spadkobierca, który z niego korzysta, odpowiada w granicach wartości stanu czynnego ustalonej w wykazie albo spisie.

Najczęstsze błędy

• Założenie, że brak reakcji oznacza niedziedziczenie.
• Pomijanie dzieci po własnym odrzuceniu spadku.
• Odrzucenie spadku pod warunkiem albo w części.
• Spłacanie wybranych wierzycieli przed ustaleniem wszystkich długów.
• Wpisanie w wykazie zaniżonych wartości albo pominięcie rzeczy.
• Liczenie terminu dla dziecka bez uwzględnienia sprawy o zgodę sądu.
• Uznanie długu pismem do wierzyciela bez sprawdzenia przedawnienia.
• Nieuwzględnienie w pozwie ograniczenia odpowiedzialności.

Kiedy warto skonsultować się z prawnikiem

• Gdy minął termin, a Twoim zdaniem działałeś pod wpływem błędu.
• Gdy dostałeś pozew, nakaz zapłaty lub pismo komornika.
• Gdy dziecko jest małoletnie, a warunki odrzucenia bez zgody sądu nie są jasne.
• Gdy w spadku jest nieruchomość, firma albo znaczne długi.
• Gdy spadkobiercy mają różne plany i chcą wybrać różne sposoby przyjęcia.

Najczęstsze pytania

Czy dziedziczę długi po rodzicach?

Tak, jeśli jesteś spadkobiercą, długi spadkowe przechodzą na Ciebie w zakresie zależnym od sposobu przyjęcia. Odrzucenie w terminie wyłącza Cię od dziedziczenia.

Czy mogę odrzucić spadek po 6 miesiącach?

Po upływie terminu odrzucenie nie jest już możliwe w zwykłym trybie. Pozostaje uchylenie się od skutków niezachowania terminu z art. 1019 k.c., jeśli zachodzi błąd lub groźba, po zatwierdzeniu przez sąd.

Czy mogę cofnąć odrzucenie spadku?

Nie. Oświadczenie jest nieodwołalne. Skutki można podważyć tylko z powodu błędu lub groźby, przed sądem.

Czy odrzucenie spadku kosztuje?

Tak. U notariusza maksymalnie 50 zł plus VAT i wypisy, w sądzie 100 zł od wniosku.

Czy muszę składać wykaz inwentarza?

Przepisy nie nakazują tego w konkretnym terminie, ale wykaz lub spis ustala limit Twojej odpowiedzialności. Bez nich trudniej wykażesz, do jakiej kwoty odpowiadasz.

Czy mogę przyjąć dom, a odrzucić długi?

Nie. Spadku nie można co do zasady przyjąć w części. Dobrodziejstwo inwentarza ogranicza odpowiedzialność, ale nie usuwa długów ze spadku.

Co jeśli o śmierci krewnego dowiedziałem się po latach?

Termin liczysz od dnia, gdy dowiedziałeś się o tytule swojego powołania, a nie od samej śmierci. Zachowaj dowód tej daty, np. pismo wierzyciela lub sądu.

Czytaj też

• Stwierdzenie nabycia spadku: sąd czy notariusz
• Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku – wzór
• Wzory pism: spadki

Podstawa prawna

• Kodeks cywilny, Dz.U. 2026 poz. 795: art. 88, 118, 1012, 1014, 1015, 1017–1020, 1030–1032, 1034.
• Kodeks postępowania cywilnego, Dz.U. 2026 poz. 468: art. 319, 636³, 637, 640, 640¹, 641, 643, 690, 837.
• Rozporządzenie MS z 22 września 2015 r. w sprawie wzoru wykazu inwentarza, Dz.U. 2015 poz. 1537.
• Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych: art. 49.
• Rozporządzenie w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej: § 8.
• Karta informacyjna Ministerstwa Sprawiedliwości: oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku.
• Ministerstwo Sprawiedliwości: FAQ Krajowego Rejestru Zadłużonych.
• Postanowienie SN z 30 października 2019 r., III CSK 117/19; postanowienie SN z 10 kwietnia 2025 r., I CSK 136/25.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na 4 listopada 2026 r.

Stwierdzenie nabycia spadku potwierdza, kto po zmarłym dziedziczy i jakie ma udziały. Sąd czy notariusz? Notariusz, gdy wszyscy spadkobiercy mogą przyjść razem i nikt nie kwestionuje dziedziczenia. Sąd, gdy kogoś brakuje, gdy jest spór, gdy testament jest szczególny albo nie znasz wszystkich spadkobierców. Sąd załatwi każdą taką sprawę, notariusz tylko część z nich.

Co to jest stwierdzenie nabycia spadku i kiedy jest potrzebne

Spadek nabywasz z chwilą śmierci spadkodawcy, a dokument jedynie to potwierdza. Prawo nie wyznacza terminu na jego uzyskanie. Bez niego trudno jednak załatwić cokolwiek na zewnątrz. Zgodnie z art. 1027 k.c. wobec osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia, swoje prawa wykażesz tylko postanowieniem sądu albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia.

Dokument przyda Ci się, gdy chcesz:

• wypłacić pieniądze z konta zmarłego albo uzyskać informację o jego rachunkach,
• wpisać się do księgi wieczystej,
• sprzedać odziedziczony dom, mieszkanie lub działkę,
• przerejestrować samochód albo przeprowadzić dział spadku,
• zgłosić spadek w urzędzie skarbowym i skorzystać ze zwolnienia.

Osobę wskazaną w dokumencie uważa się za spadkobiercę (art. 1025 § 2 k.c.). Jeśli ktoś twierdzi inaczej, musi to wykazać.

Sąd lub notariusz nie mogą co do zasady działać przed upływem 6 miesięcy od śmierci. Wyjątek dotyczy sytuacji, gdy wszyscy znani spadkobiercy złożyli już oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku (art. 1026 k.c.). Jeżeli w spadku mogą być długi, przeczytaj najpierw poradnik spadek z długami: przyjęcie czy odrzucenie.

Sąd czy notariusz: porównanie

Kwestia	Sąd	Notariusz
Dokument	Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku	Zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia
Moc prawna	Prawomocne postanowienie	Skutki prawomocnego postanowienia
Kto inicjuje	Każda osoba mająca interes, np. spadkobierca, wierzyciel, zapisobierca	Wszystkie osoby zainteresowane, wspólnie
Obecność	Wnioskodawca i uczestnicy są wzywani na rozprawę	Wszyscy zainteresowani, a przy uzgodnionym projekcie protokołu każdy z nich musi wcześniej potwierdzić dane i zgodę
Spór	Sąd rozstrzyga	Akt nie powstanie
Testament	Każdy rodzaj, także szczególny (np. ustny)	Bez testamentów szczególnych
Koszt podstawowy	100 zł + 5 zł	Do 100 zł za protokół i 50 zł za akt, plus 23% VAT, wypisy do 6 zł netto za stronę oraz 5 zł za wpis do Rejestru
Oświadczenia spadkowe przed upływem 6 miesięcy	Dodatkowo 100 zł od oświadczenia	Do 50 zł netto od oświadczenia
Czas	Brak ustawowego terminu. Zależy od sądu, a przy ogłoszeniu trwa co najmniej 3 miesiące dłużej	Po zebraniu dokumentów zwykle jedno spotkanie, jeśli nie ma przeszkód
Księga wieczysta	Wniosek składasz sam	Notariusz może złożyć wniosek w Twoim imieniu

Kiedy notariusz nie może sporządzić aktu

Notariusz nie wyda poświadczenia lub odmówi jego sporządzenia, gdy:

• dziedziczenie wynika z testamentu szczególnego,
• nie stawiły się wszystkie osoby, które mogą dziedziczyć,
• istnieją testamenty, których nie otwarto albo nie ogłoszono,
• w tej samej sprawie wydano już postanowienie lub sporządzono akt,
• brak jurysdykcji krajowej,
• ma wątpliwości co do osoby spadkobiercy lub wielkości udziałów.

Gdy spadek ma przypaść gminie lub Skarbowi Państwa, a dowody są niewystarczające, notariusz może działać dopiero po wezwaniu spadkobierców obwieszczeniem, na koszt zainteresowanego.

Jak wybrać

Przykład 1. Pan Adam zmarł bez testamentu. Żona i dwoje dorosłych dzieci mieszkają w jednej miejscowości i zgadzają się co do udziałów. Akt u notariusza będzie tu najprostszy.

Przykład 2. Pani Beata zmarła, a jeden z synów od lat nie utrzymuje kontaktu z rodziną i nikt nie zna jego adresu. Notariusz nie sporządzi aktu bez jego udziału. Potrzebny będzie wniosek do sądu.

Do którego sądu złożyć wniosek

Właściwy jest sąd rejonowy ostatniego miejsca zwykłego pobytu zmarłego, czyli miejsca, gdzie zazwyczaj przebywał i miał centrum życiowe. Nie decyduje sam adres zameldowania. Przepis art. 628 k.p.c. ustala taką kolejność:

1. sąd ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy,
2. jeśli tego miejsca w Polsce nie da się ustalić, sąd miejsca, gdzie znajduje się majątek spadkowy lub jego część,
3. w braku tych podstaw Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy.

Wniosek składasz w wydziale cywilnym, w biurze podawczym lub pocztą.

Ile kosztuje stwierdzenie nabycia spadku w sądzie i u notariusza

Pozycja	Kwota
Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku w sądzie	100 zł
Wpis postanowienia do Rejestru Spadkowego	5 zł
Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku w sądzie	100 zł od oświadczenia
Protokół dziedziczenia	do 100 zł + VAT
Akt poświadczenia dziedziczenia	do 50 zł + VAT
Akt z zapisem windykacyjnym	do 100 zł + VAT
Protokół otwarcia i ogłoszenia testamentu	do 50 zł + VAT
Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku u notariusza	do 50 zł + VAT

Stawki notarialne to kwoty maksymalne. Jeśli nie możesz ponieść kosztów bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny, możesz wnieść o zwolnienie od kosztów sądowych.

Gdy minęło 6 miesięcy od śmierci i nikt nie składa oświadczenia, w sądzie płacisz łącznie 105 zł.

Kto jest uczestnikiem postępowania

Wniosek może złożyć każdy, kto ma w tym interes: spadkobierca, zapisobierca, a także wierzyciel zmarłego. Na rozprawę sąd wzywa wnioskodawcę oraz osoby, które mogą dziedziczyć z testamentu lub z ustawy. Art. 669 k.p.c. wymienia wprost małżonka, zstępnych, osoby przysposobione, rodziców i rodzeństwo. Dalszych krewnych sąd wzywa, gdy są mu znani.

We wniosku podaj wszystkich, o których wiesz. Także tych, z którymi nie masz kontaktu, oraz tych, którzy odrzucili spadek. Sąd bada krąg spadkobierców z urzędu i stwierdzi dziedziczenie wobec właściwych osób, nawet gdy wnioskodawca wskazał inne (art. 677 § 1 k.p.c.).

Dziedziczenie z ustawy a z testamentu

Powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu (art. 926 k.c.). Jeżeli jest ważny testament obejmujący cały spadek, decydują jego postanowienia. Ustawa wchodzi w grę, gdy testamentu nie ma, gdy powołana osoba nie chce lub nie może dziedziczyć albo gdy testament obejmuje tylko część spadku.

Sąd z urzędu ustala, czy zmarły zostawił testament. Jeśli ktoś go przechowuje, sąd wzywa tę osobę do złożenia dokumentu, a następnie otwiera i ogłasza testament (art. 670 k.p.c.). Oryginał testamentu własnoręcznego dołącz do wniosku. Przy testamencie notarialnym wskaż notariusza i miejsce przechowywania. Sąd stwierdza nabycie całego spadku. Nie orzeka w tej sprawie o wartości majątku ani o tym, kto otrzyma konkretny dom czy samochód.

Kolejność dziedziczenia i udziały: przykłady

Sytuacja	Kto dziedziczy	Udziały
Są dzieci	Małżonek i dzieci	Po równo, ale małżonek ma co najmniej 1/4
Dziecko zmarło wcześniej	Jego dzieci, a dalej wnuki i prawnuki	Dzielą udział zmarłego rodzica po równo
Brak zstępnych, są rodzice	Małżonek i rodzice	Małżonek 1/2, każdy rodzic 1/4
Jeden z rodziców zmarł	Jego udział przechodzi na rodzeństwo spadkodawcy	Rodzeństwo dzieli udział po równo, a udział zmarłego brata lub siostry przechodzi na ich zstępnych
Brak małżonka i zstępnych	Rodzice	Po równo
Brak zstępnych, rodziców, rodzeństwa i ich zstępnych	Małżonek	Cały spadek
Brak powyższych osób	Dziadkowie, a potem ich zstępni	Po równo
Brak krewnych ustawowych i małżonka	Dzieci małżonka, a w ich braku gmina, wyjątkowo Skarb Państwa	Cały spadek

Przykład: żona i dwoje dzieci. Każde dziedziczy 1/3.

Przykład: żona i czworo dzieci. Żona 1/4, czyli 4/16. Pozostałe 3/4 dzielą dzieci, więc każde otrzymuje 3/16.

Przykład: wdowiec zostawił syna i wnuczki po zmarłej córce. Syn dziedziczy 1/2, a dwie wnuczki po 1/4.

Przykład: żona, ojciec i brat, gdy matka zmarła wcześniej. Żona 1/2, ojciec 1/4, brat 1/4.

Małżonek w separacji nie dziedziczy z ustawy (art. 935¹ k.c.).

Jak przygotować wniosek krok po kroku

1. Odbierz odpis skrócony aktu zgonu.
2. Zbierz odpisy aktów urodzenia lub małżeństwa swoje i, jeśli je masz, pozostałych spadkobierców.
3. Ustal dane i adresy wszystkich uczestników.
4. Odszukaj testament. Pamiętaj, by złożyć oryginał.
5. Sprawdź, czy minęło 6 miesięcy od śmierci i czy ktoś złożył już oświadczenie spadkowe.
6. Opłać 100 zł i 5 zł, a dowody zapłaty dołącz do wniosku.
7. Dołącz odpisy wniosku i załączników dla każdego uczestnika, a jeden egzemplarz zachowaj dla siebie.
8. Złóż komplet w sądzie spadku i pilnuj wezwania.

Jeśli nie możesz uzyskać aktu innego spadkobiercy, wskaż to we wniosku. Dobrze przygotowany wniosek o stwierdzenie nabycia spadku powinien zawierać dane zmarłego, datę i miejsce śmierci, ostatnie miejsce zwykłego pobytu, listę uczestników, informację o testamencie oraz załączniki. Inne wzory spadkowe znajdziesz w kategorii spadki.

Zapewnienie spadkowe: co to jest

Zapewnienie składa osoba zgłaszająca się jako spadkobierca, zazwyczaj na rozprawie. Mówisz w nim wszystko, co wiesz o dwóch sprawach: czy istnieją inne osoby, które dziedziczyłyby razem ze znanymi spadkobiercami albo zamiast nich, oraz czy zmarły zostawił testamenty (art. 671 k.p.c.).

Sąd może przyjąć zapewnienie jako dowód, że innych spadkobierców nie ma. Pod względem karnym jest ono równoznaczne z zeznaniami pod przyrzeczeniem, o czym uprzedza sędzia. Przed rozprawą przypomnij sobie więc dzieci zmarłego z innych związków, przysposobienia i wcześniejsze testamenty.

Jak wygląda rozprawa

Sprawa o stwierdzenie nabycia spadku zawsze kończy się po przeprowadzeniu rozprawy (art. 669 k.p.c.). W prostej sprawie może wystarczyć jeden termin. Sąd sprawdza dokumenty, przyjmuje zapewnienie, otwiera testament, jeśli wcześniej tego nie zrobiono, i może przyjąć oświadczenia spadkowe.

W postanowieniu znajdziesz dane zmarłego, wszystkich spadkobierców, podstawę dziedziczenia, wielkość udziałów oraz sposób przyjęcia spadku. Postanowienie po uprawomocnieniu sąd wpisuje do Rejestru Spadkowego. Po tym dniu poproś o odpisy z klauzulą prawomocności, bo będą potrzebne bankowi, urzędowi skarbowemu i księdze wieczystej.

Co gdy spadkobiercy są nieznani: ogłoszenie

Jeżeli nie złożono zapewnienia albo sąd uzna dowody za niewystarczające, postanowienie może zapaść dopiero po wezwaniu spadkobierców przez ogłoszenie (art. 672 k.p.c.). Ogłoszenie zawiera dane zmarłego, datę śmierci, informację o pozostawionym majątku oraz wezwanie do zgłoszenia się i udowodnienia nabycia spadku w ciągu 3 miesięcy.

Publikuje się je w Monitorze Sądowym i Gospodarczym oraz w sposób przyjęty w ostatnim miejscu zwykłego pobytu zmarłego. Jeśli przez 3 miesiące nikt się nie zgłosi albo zgłaszający nie udowodni swoich praw, sąd stwierdzi nabycie przez spadkobierców, których prawa ustalił (art. 676 k.p.c.).

Co dalej po stwierdzeniu nabycia spadku

Urząd skarbowy: SD-Z2 i termin 6 miesięcy

Małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha mogą być całkowicie zwolnieni z podatku. Warunek to zgłoszenie nabycia na druku SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy od uprawomocnienia postanowienia albo zarejestrowania aktu. Każdy spadkobierca składa je osobno. Zgłoszenie jest bezpłatne, a złożysz je w urzędzie, pocztą lub przez e-Urząd Skarbowy.

Zgłoszenia nie potrzeba, gdy wartość nabyta od tej osoby, razem z nabyciami z 5 poprzednich lat, nie przekracza 36 120 zł. Jeśli o nabyciu dowiedziałeś się później, 6 miesięcy liczysz od tej daty, a okoliczność tę trzeba uprawdopodobnić.

Przy spóźnieniu bez Twojej winy od 7 stycznia 2026 r. możesz złożyć wniosek o przywrócenie terminu (art. 4c ustawy o podatku od spadków i darowizn). Masz na to 7 dni od ustania przyczyny, a razem z wnioskiem składasz SD-Z2. Dalsza rodzina nie korzysta z tego zwolnienia i składa SD-3 w ciągu miesiąca od powstania obowiązku podatkowego. Przy nieruchomości właściwy jest urząd według jej położenia, a w pozostałych przypadkach według ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego.

Księga wieczysta

Właściciel nieruchomości ma obowiązek niezwłocznie złożyć wniosek o ujawnienie swojego prawa (art. 35 ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Sąd wieczystoksięgowy może nałożyć grzywnę od 500 do 10 000 zł. Opłata od wniosku o wpis z dziedziczenia wynosi 150 zł.

Z postanowieniem sądu wniosek KW-WPIS składasz sam. Od 17 marca 2026 r. przy akcie poświadczenia dziedziczenia możesz zlecić to notariuszowi (art. 95ga Prawa o notariacie). Protokół i wniosek kosztują wtedy około 500 zł z VAT i wypisami, a 150 zł opłaty notariusz przekazuje do sądu.

Dział spadku

Postanowienie nie dzieli majątku. Jeśli dziedziczy kilka osób, każda ma udział w całości. Dział następuje umową albo orzeczeniem sądu (art. 1037 k.c.). Gdy w spadku jest nieruchomość, umowa musi mieć formę aktu notarialnego. Wniosek do sądu kosztuje 500 zł, a przy zgodnym projekcie działu 300 zł.

Sprzedaż nieruchomości

Kupujący i notariusz poproszą o dokument potwierdzający dziedziczenie. Całą nieruchomość sprzedają wszyscy współspadkobiercy. Sprzedaż udziału w konkretnej rzeczy przed działem wymaga zgody pozostałych, bo inaczej może być bezskuteczna w zakresie naruszającym ich uprawnienia (art. 1036 k.c.).

Pięcioletni okres w PIT liczysz od końca roku, w którym nieruchomość nabył spadkodawca, a nie od dnia śmierci (art. 10 ust. 5 ustawy o PIT). Jeśli zmarły kupił mieszkanie w 2019 r., sprzedaż w 2026 r. po tym okresie nie rodzi przychodu z tego tytułu.

Najczęstsze błędy

• Pominięcie we wniosku spadkobiercy, z którym nie ma kontaktu.
• Wskazanie sądu według zameldowania, gdy zmarły od lat mieszkał gdzie indziej.
• Niezłożenie oryginału testamentu.
• Brak odpisów dla uczestników.
• Liczenie 6 miesięcy na SD-Z2 od śmierci zamiast od prawomocności.
• Uznanie, że termin SD-Z2 przedłuży się, bo nie masz jeszcze odpisu postanowienia.

Kiedy warto skonsultować się z prawnikiem

• Gdy spadkobiercy spierają się o ważność lub treść testamentu.
• Gdy jeden ze spadkobierców mieszka za granicą albo zmarły miał majątek poza Polską.
• Gdy w grę wchodzą długi, zapis windykacyjny, gospodarstwo rolne lub przedsiębiorstwo.
• Gdy postanowienie lub akt zawiera błąd i trzeba je zmienić.
• Gdy spadkobierca jest małoletni lub ubezwłasnowolniony.

Najczęstsze pytania

Czy stwierdzenie nabycia spadku jest obowiązkowe?

Przepisy nie ustalają terminu. Dokument jest jednak potrzebny do wykazania praw wobec banku, urzędu czy sądu. Termin zaczyna liczyć się przy SD-Z2 dopiero od uprawomocnienia lub rejestracji.

Ile trwa sprawa w sądzie?

Ustawa nie określa takiego terminu. Czas zależy od obciążenia sądu, liczby uczestników i tego, czy potrzebne będzie ogłoszenie, które samo trwa co najmniej 3 miesiące.

Czy wszyscy muszą iść do notariusza?

Tak, wszyscy zainteresowani uczestniczą w protokole dziedziczenia. Po uzgodnieniu projektu protokołu część osób może złożyć wcześniej odpowiednie oświadczenie. Wtedy przy jego spisywaniu wystarczy co najmniej jedna osoba.

Czy akt notarialny jest gorszy od postanowienia?

Nie. Zarejestrowany akt ma skutki prawomocnego postanowienia sądu.

Czy mogę złożyć wniosek przed upływem 6 miesięcy?

Tak. Sąd może wydać postanowienie wcześniej, jeśli wszyscy znani spadkobiercy złożą oświadczenia spadkowe. W sądzie oznacza to dodatkowe 100 zł od oświadczenia.

Co jeśli nie znam adresu współspadkobiercy?

Wskaż to we wniosku i podaj wszystkie posiadane dane. Notariusz w takiej sytuacji nie pomoże, bo potrzebna jest obecność wszystkich zainteresowanych.

Czytaj też

• Spadek z długami: przyjąć czy odrzucić w 6 miesięcy
• Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku – wzór
• Wzory pism: spadki

Podstawa prawna

• Kodeks cywilny, Dz.U. 2026 poz. 795: art. 926, 931–935, 935¹, 1025–1027, 1036, 1037.
• Kodeks postępowania cywilnego, Dz.U. 2026 poz. 468: art. 628, 669–677.
• Prawo o notariacie: art. 95a–95o, w tym art. 95j, oraz art. 95ga dodany ustawą z 21 listopada 2025 r., Dz.U. 2025 poz. 1793.
• Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych: art. 49, art. 51.
• Rozporządzenie MS z 7 września 2016 r. w sprawie opłat za wpisy do Rejestru Spadkowego.
• Rozporządzenie w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej: § 8, § 10a.
• Karta informacyjna Ministerstwa Sprawiedliwości: stwierdzenie nabycia spadku.
• Ustawa o podatku od spadków i darowizn, art. 4a i 4c: poradnik Ministerstwa Finansów; SD-Z2 na gov.pl; SD-3 na gov.pl.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na 4 listopada 2026 r.

Koszty utrzymania dziecka i alimenty łączą się tak: alimenty nie są prostą połową sumy wydatków. Sąd ustala najpierw usprawiedliwione potrzeby dziecka, potem możliwości rodziców i to, co każdy z nich wnosi osobiście. Twoim zadaniem jest przedstawić zestawienie, które da się sprawdzić. Poniżej znajdziesz sposób liczenia, tabelę i wzór uzasadnienia.

Co sąd uznaje za usprawiedliwione potrzeby dziecka

Art. 135 § 1 k.r.o. wiąże zakres alimentów z dwoma elementami: usprawiedliwionymi potrzebami uprawnionego oraz zarobkowymi i majątkowymi możliwościami zobowiązanego. W uchwale z 16 grudnia 1987 r. (III CZP 91/86) Sąd Najwyższy opisał takie potrzeby jako zapewniające prawidłowy rozwój fizyczny i duchowy, odpowiedni do wieku i uzdolnień. Dzieci mają też prawo do równej z rodzicami stopy życiowej, z wyłączeniem zbytku.

W wyroku z 5 października 2022 r. (II CSKP 552/22) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że równa stopa życiowa nie oznacza kwot znacząco przekraczających średnie wydatki na dzieci. Liczy się to, co jest uzasadnione, a nie to, co rodzic chciałby dziecku zapewnić.

Polskie prawo nie zawiera tabeli stawek alimentów ani procentu od dochodu. Każda sprawa jest oceniana indywidualnie. Sąd Okręgowy w Sieradzu w wyroku z 30 stycznia 2023 r. (I Ca 617/22) podkreślił, że liczy się zakres usprawiedliwionych potrzeb, a nie faktycznie wydawane kwoty. Zbyt matematyczne wyliczanie uznał za nieżyciowe.

Co obejmują koszty utrzymania i wychowania

Art. 135 § 1 k.r.o. nie zawiera listy wydatków. Możesz jednak uporządkować je w dwóch grupach.

• Utrzymanie: wyżywienie, ubrania i obuwie, higiena, leki, leczenie, mieszkanie, media, dojazdy.
• Wychowanie: przedszkole lub szkoła, podręczniki, korepetycje, zajęcia rozwijające, sport, kultura, wypoczynek, kieszonkowe.

Sąd może nie uznać pozycji ponadstandardowych. W sprawie IV RC 106/25 Sąd Rejonowy w Wieliczce nie uwzględnił na przykład wakacji zagranicznych. W I Ca 617/22 Sąd Okręgowy w Sieradzu uznał, że drogie zajęcia dodatkowe nie zawsze muszą być finansowane przez drugiego rodzica. Dlatego przy każdej droższej pozycji napisz, po co ona jest.

Osobiste starania rodzica

Rodzic, z którym dziecko mieszka na co dzień, nie musi łożyć pieniędzy w tej samej kwocie co drugi. Art. 135 § 2 k.r.o. pozwala wykonywać obowiązek w całości lub w części przez osobiste starania o utrzymanie lub wychowanie dziecka. Chodzi o codzienną opiekę, gotowanie, odprowadzanie do szkoły, wizyty u lekarza, odrabianie lekcji.

W sprawie IV RC 106/25 sąd wziął to pod uwagę: matka prowadziła codzienną opiekę, ojciec widywał syna rzadziej, więc przyjęto, że pokrywa około dwóch trzecich kosztów. To przykład, a nie reguła. Inny układ może wynikać z dochodów rodziców i podziału opieki. Sama opieka nie oznacza też, że ten rodzic niczego nie wnosi finansowo. W uzasadnieniu napisz konkretnie, kto co robi i ile czasu to zajmuje.

Jak liczyć udział dziecka w kosztach mieszkania

To najczęstszy punkt sporny. Nie ma jednego ustawowego wzoru. Sądy stosują różne podejścia, a orzeczenia pokazują dwa typowe rozwiązania.

Sposób	Jak działa	Przykład z uzasadnienia
Tylko to, co wynika z obecności dziecka	Czynsz i eksploatację rodzic ponosiłby także bez dziecka. Uwzględnia się większe zużycie mediów.	IV RC 106/25: czynszu nie zaliczono, a media liczono jako jedną trzecią z około 250 zł, czyli około 80 zł.
Podział opłat przez osoby, które z nich korzystają	Każdą pozycję dzieli się przez liczbę osób, których dotyczy.	III RC 8/21: prąd i gaz podzielono na 2, wodę i śmieci na 4. Pominięto remont i raty samochodu matki.

Praktyczny schemat liczenia:

1. Wypisz wszystkie stałe opłaty: czynsz, prąd, gaz, wodę, internet, wywóz odpadów.
2. Policz osoby korzystające z każdej pozycji.
3. Podziel kwotę przez tę liczbę.
4. Nie doliczaj remontów ani kosztów, które służą wyłącznie dorosłym.
5. Uzupełnij wyjaśnieniem, jeśli wynajmujesz większe mieszkanie ze względu na dziecko.

Przykład liczenia. Mama i dwoje dzieci mieszkają w wynajętym mieszkaniu. Prąd wynosi 300 zł, a internet 90 zł. Podział na 3 osoby daje 100 zł i 30 zł na każde dziecko. Czynsz najmu 2100 zł możesz przedstawić analogicznie, czyli 700 zł. Przygotuj się jednak na to, że sąd może przyjąć mniejszą część.

Wzorcowa tabela miesięcznych kosztów dziecka

Kwoty poniżej są wyłącznie przykładowe. Nie są to stawki sądowe ani średnie. Wpisz własne dane, najlepiej ze średniej z ostatnich 3–6 miesięcy.

Pozycja	Przykładowo, miesięcznie	Dowód
Wyżywienie	700 zł	Paragony, wyciąg z konta, opłata za stołówkę
Ubrania i obuwie	150 zł	Paragony. Wydatki sezonowe podziel przez 12
Higiena i kosmetyki	60 zł	Paragony
Leki i lekarz	100 zł	Faktury, karta leczenia
Udział w kosztach mieszkania	300 zł	Rachunki, umowa najmu, wyliczenie
Szkoła: wyprawka, podręczniki, składki	100 zł	Faktury, ogłoszenia szkoły
Zajęcia dodatkowe	200 zł	Umowa, potwierdzenia przelewów
Dojazdy	60 zł	Bilet, wyliczenie
Wypoczynek, kultura, kieszonkowe	130 zł	Rachunki, oświadczenie
Razem (przykład)	1800 zł

Wydatki roczne, takie jak wyprawka lub obóz, podziel przez 12. Dzięki temu sąd zobaczy realny miesięczny koszt, a nie jednorazowy szczyt.

Koszty dziecka w różnym wieku

Wiek	Typowe pozycje	Na co zwrócić uwagę
Niemowlę, małe dziecko	Pieluchy, mleko, wizyty lekarskie, żłobek	Czasem rodzic nie może pracować w pełnym wymiarze. Wskaż to przy ocenie jego możliwości.
Przedszkole	Czesne, wyżywienie, zajęcia, ubrania	W IV RC 106/25 przedszkole kosztowało około 400 zł, a wyżywienie około 1000 zł według deklaracji matki.
Szkoła podstawowa	Podręczniki, świetlica, sport, korepetycje	Pokaż, które zajęcia są potrzebne i kto je zaleca.
Nastolatek	Ortodonta, dojazdy, telefon, większe porcje, odzież	Koszty mogą rosnąć wraz z wiekiem i rozwojem dziecka.
Student lub uczeń po 18. roku życia	Akademik, stancja, opłaty, materiały	Pełnoletnie dziecko składa pozew samodzielnie.

Wiek jest dobrym uzasadnieniem podwyżki. Więcej o tym piszemy w poradniku jak podwyższyć alimenty.

Jakimi dowodami wykazać koszty

• Rachunki i faktury. Najlepiej z imieniem dziecka lub opisem wydatku.
• Wyciągi z konta. Podkreśl pozycje dotyczące dziecka i ukryj sprawy niezwiązane z tematem.
• Umowy i regulaminy. Przedszkole, szkoła, zajęcia, opiekunka.
• Dokumentacja medyczna. Zalecenia lekarza, rozpoznanie, cena terapii.
• Zaświadczenia ze szkoły. Plan zajęć, wyniki, potrzeby edukacyjne.
• Świadkowie. Na przykład babcia lub trener mogą potwierdzić codzienne wydatki i udział rodzica.

Nie musisz mieć paragonu na każdy chleb. Sąd rozumie życie i część kosztów szacuje. Pozycje wysokie i nietypowe powinny jednak mieć dokument.

Możliwości zarobkowe a faktyczne dochody

Sąd ocenia nie tylko zaświadczenie o zarobkach. Według uchwały III CZP 91/86 liczą się zarobki i dochody, które zobowiązany mógłby uzyskać przy pełnym wykorzystaniu sił i kwalifikacji, a nie tylko rzeczywiste. W sprawie I Ca 617/22 przyjęto, że pozwany może zarabiać co najmniej około 2300 zł miesięcznie. W sprawie IV RC 106/25 sąd uznał, że bezrobotny ojciec z kwalifikacjami może uzyskać przynajmniej średnie wynagrodzenie w regionie.

Dotyczy to także Ciebie. Oboje rodzice mają obowiązek utrzymania dziecka. Przedstaw więc również swoje dochody, stałe zobowiązania i powód, dla którego pracujesz w określonym wymiarze. Art. 135 § 1 k.r.o. stawia granicę: nawet wysoka suma kosztów nie przełoży się na alimenty ponad możliwości zobowiązanego.

800+ a alimenty: aktualny stan

Świadczenie wychowawcze wynosi 800 zł miesięcznie na dziecko. Art. 135 § 3 pkt 3 k.r.o. stanowi, że nie wpływa ono na zakres świadczeń alimentacyjnych. Na tej samej zasadzie art. 135 § 3 obejmuje świadczenia rodzinne, rodzicielskie świadczenie uzupełniające i środki z pieczy zastępczej oraz wskazane tam świadczenia z pomocy społecznej lub funduszu alimentacyjnego.

W praktyce:

• Nie odejmuj 800 zł od kosztów dziecka w zestawieniu.
• Nie traktuj tej kwoty jako dochodu rodzica przy ocenie jego możliwości.
• Bądź gotów na to, że sąd zapyta, na co wydajesz te pieniądze. W niektórych uzasadnieniach sądy wskazują, że świadczenie może pokrywać dodatkowe wydatki, na przykład rozrywkę lub wyjazdy. Podstawowe potrzeby pozostają obowiązkiem rodziców.

Nie opieraj uzasadnienia na tym, że 800+ nie wystarcza. Skup się na kosztach i możliwościach.

Kilkoro dzieci

Alimenty ustala się na każde dziecko. Dlatego przygotuj osobne zestawienie dla każdego, nawet jeśli mieszkają razem. Koszty wspólne, na przykład media, podziel między domowników. Pozycje indywidualne, jak aparat ortodontyczny lub zajęcia, przypisz do konkretnego dziecka.

Inny aspekt to dzieci zobowiązanego z innego związku. Wszystkie dzieci mają prawo do zaspokojenia potrzeb, a granicą są możliwości rodzica. Sąd może uwzględnić utrzymanie kolejnego dziecka przy ocenie, ile może zapłacić. Warto o tym pamiętać, ustalając żądaną kwotę.

Opieka naprzemienna a alimenty

Opieka naprzemienna nie oznacza automatycznie braku alimentów. Gdy dziecko spędza porównywalny czas u obojga rodziców, każdy ponosi część kosztów w swoim czasie, a osobiste starania są podobne. Sąd i tak porówna jednak dochody i rzeczywisty podział wydatków. Jeśli jeden rodzic zarabia znacznie więcej albo opłaca szkołę, leczenie czy zajęcia, alimenty mogą być zasądzone.

W zestawieniu oddziel więc koszty ponoszone w każdym domu od kosztów wspólnych. Jeśli sąd orzekł opiekę naprzemienną w porównywalnych i powtarzających się okresach, każdy z rodziców dostaje połowę kwoty 800+ (art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci).

Wzór uzasadnienia kosztów

Poniższy fragment możesz dostosować do swojej sprawy. Kwoty i fakty muszą być prawdziwe. Pełny układ pozwu znajdziesz we wzorze pozwu o podwyższenie alimentów, a inne pisma w kategorii Rodzina.

Małoletni [imię], ur. [data], ma [wiek] lat i jest uczniem [klasa, szkoła]. Mieszka ze mną przy ul. [adres]. Od dnia wydania wyroku Sądu Rejonowego w [miejscowość] z [data], sygn. akt [sygnatura], jego usprawiedliwione potrzeby wzrosły, ponieważ [konkretne okoliczności].

Miesięczny koszt utrzymania i wychowania dziecka wynosi obecnie około [kwota] zł. Składają się na niego: wyżywienie [kwota] zł, odzież i obuwie [kwota] zł, leczenie [kwota] zł, szkoła [kwota] zł, zajęcia [kwota] zł, dojazdy [kwota] zł oraz część kosztów mieszkania [kwota] zł, wyliczona jako [sposób wyliczenia]. Na dowód przedkładam dokumenty wskazane w załącznikach.

Na co dzień osobiście sprawuję opiekę nad dzieckiem, w szczególności [co robisz]. Wykonuję w ten sposób obowiązek alimentacyjny w rozumieniu art. 135 § 2 k.r.o. Moje dochody wynoszą [kwota] zł netto miesięcznie, a stałe zobowiązania [kwota] zł.

Pozwany pracuje jako [zawód] i zarabia około [kwota] zł miesięcznie. Ma też [majątek, dochody dodatkowe]. Jego możliwości zarobkowe i majątkowe pozwalają na płacenie alimentów w wysokości [kwota] zł miesięcznie.

Najczęstsze błędy

• Jedna ogólna kwota. „Dziecko kosztuje 2500 zł” bez rozbicia niczego nie dowodzi.
• Doliczanie całego czynszu. Sąd może uwzględnić tylko część albo tylko media.
• Własne wydatki w kosztach dziecka. Raty samochodu lub remont zwykle nie przejdą.
• Odjęcie 800+ od kosztów. Tego nie wymaga art. 135 § 3 k.r.o.
• Pominięcie własnej opieki. Osobiste starania też się liczą, więc je opisz.
• Dokumenty niezgodne z zestawieniem. Sprawdź, czy sumy się zgadzają.

Kiedy warto skonsultować się z prawnikiem

• Dziecko ma poważną chorobę lub niepełnosprawność i koszty są wysokie.
• Drugi rodzic ma firmę, dochody za granicą lub zaniża zarobki.
• Spór dotyczy opieki naprzemiennej i podziału kosztów.
• Pozwany ma kilkoro dzieci z różnych związków.
• Nie masz pewności, jak przedstawić koszty mieszkania, zwłaszcza gdy mieszkasz z rodziną.

Najczęstsze pytania

Czy istnieje tabela alimentów w Polsce?

Żaden przepis nie podaje stawek. Sąd opiera się na art. 135 k.r.o. i dowodach w konkretnej sprawie.

Ile wynoszą koszty utrzymania dziecka?

Nie ma jednej kwoty. Zależą od wieku, zdrowia, miejsca zamieszkania i poziomu życia rodziców.

Czy muszę mieć paragony na wszystko?

Nie. Pozycje codzienne można wykazać szacunkiem i wyciągiem z konta. Większe wydatki potwierdź dokumentem.

Czy wliczać czynsz?

Możesz przedstawić część przypadającą na dziecko, ale sąd może przyjąć tylko media. Przygotuj wyliczenie.

Czy alimenty pokrywają połowę kosztów?

Nie zawsze. Udział zależy od możliwości rodziców i osobistych starań.

Czy 800+ trzeba wykazać w pozwie?

Nie musisz odejmować go od kosztów. Sąd może jednak zapytać o wszystkie źródła utrzymania rodziny.

Czytaj też

• Jak podwyższyć alimenty na dziecko: krok po kroku
• Pozew o podwyższenie alimentów – wzór
• Wzory pism: Rodzina

Podstawa prawna

• Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Dz.U. 2026 poz. 236: art. 133, 135
• Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci: art. 5
• Uchwała pełnego składu Izby Cywilnej i Administracyjnej SN z 16.12.1987 r., III CZP 91/86, M.P. 1988 nr 6 poz. 60
• Wyrok SN z 5.10.2022 r., II CSKP 552/22
• Wyrok SO w Sieradzu z 30.01.2023 r., I Ca 617/22
• Wyrok SR w Wieliczce z 21.07.2025 r., IV RC 106/25
• Uzasadnienie SR w Świnoujściu, III RC 8/21

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na 4 listopada 2026 r.

Jak podwyższyć alimenty? Masz dwie drogi. Pierwsza to porozumienie z drugim rodzicem, potwierdzone ugodą przed mediatorem lub aktem notarialnym. Druga to pozew do wydziału rodzinnego sądu rejonowego. W obu przypadkach musisz pokazać, co zmieniło się od czasu, gdy ustalono obecną kwotę. Sama wyższa kwota na liście życzeń nie wystarczy. Sąd porówna dwie sytuacje: tę z dnia poprzedniego wyroku lub ugody i dzisiejszą.

Na jakiej podstawie można podwyższyć alimenty

Trzy przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego tworzą całą konstrukcję.

Przepis	Co mówi	Co to znaczy dla Ciebie
Art. 133 § 1 k.r.o.	Rodzice mają obowiązek alimentacyjny wobec dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie.	Obowiązek nie kończy się automatycznie w dniu 18. urodzin.
Art. 135 § 1 k.r.o.	Zakres alimentów zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego.	Sąd bada obie strony równania: potrzeby dziecka i możliwości rodzica.
Art. 138 k.r.o.	W razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy o alimentach.	Podwyższyć można kwotę z wyroku, ugody i umowy.

Jeśli alimenty nigdy nie zostały ustalone, nie ma czego podwyższać. Wtedy składasz zwykły pozew o alimenty.

Co jest zmianą stosunków

Sąd Najwyższy w uchwale z 16 grudnia 1987 r. (III CZP 91/86) wskazał, że chodzi o zmianę trwałą i istotną, powstałą po wydaniu orzeczenia. Jednorazowy wydatek lub krótki spadek dochodów zwykle nie wystarczy. W praktyce zmiana dotyczy jednej z dwóch stron równania.

Wzrost usprawiedliwionych potrzeb dziecka

• Dziecko poszło do przedszkola, szkoły podstawowej lub średniej.
• Pojawiło się stałe leczenie, rehabilitacja, ortodonta albo specjalna dieta.
• Dziecko chodzi na korepetycje lub zajęcia, które odpowiadają jego uzdolnieniom.
• Dojeżdża do szkoły albo zamieszkało w internacie.
• Wyraźnie wzrosły ceny tego, co kupujesz dla dziecka.

Sąd Okręgowy w Olsztynie w wyroku z 18 listopada 2020 r. (VI RCa 196/20) wprost łączył wzrost potrzeb z rozwojem dzieci, nauką, zajęciami i leczeniem. Wskazał też, że sam upływ czasu powoduje naturalny wzrost wydatków. Nie oznacza to, że sama data wystarczy. Upływ czasu musi przekładać się na konkretne, wykazane koszty.

Wzrost możliwości zobowiązanego

• Rodzic ma lepszą pracę, awans albo otworzył dobrze działającą firmę.
• Odziedziczył lub kupił nieruchomość, ma dochody z najmu.
• Skończył się kredyt lub inny duży ciężar, który sąd uwzględnił poprzednio.

Liczą się nie tylko faktyczne zarobki. Sąd ocenia także to, ile rodzic mógłby zarobić, gdyby w pełni wykorzystał swoje siły i kwalifikacje.

Przykład

Wyrok z 2021 r. zasądził 800 zł na przedszkolaka. Dziś dziecko ma 10 lat, nosi aparat ortodontyczny i chodzi na basen zalecony przez lekarza. Ojciec zmienił pracę na lepiej płatną. To dwa niezależne powody do podwyżki. Oba trzeba udokumentować.

Pamiętaj o granicy: wyższe potrzeby nie zawsze dają wyższe alimenty. Art. 135 § 1 k.r.o. wiąże je z możliwościami rodzica. Jeśli jego możliwości są niewielkie, a ma na utrzymaniu także inne dziecko, podwyżka może być mniejsza od oczekiwanej albo sąd może oddalić pozew.

Ile czasu powinno upłynąć od poprzedniego wyroku

Przepisy nie podają takiego terminu. Popularne „dwa lata” czy „pięć lat” nie wynikają z ustawy. Pozew możesz złożyć wtedy, gdy potrafisz wskazać trwałą i istotną zmianę. Po kilku miesiącach od wyroku będzie to trudne, ale nie jest wykluczone, na przykład przy poważnej chorobie dziecka.

Od kiedy można żądać podwyższenia alimentów

Standardowo w pozwie wskazuje się datę wniesienia pozwu. Tak formułowane żądanie jest najprostsze i najłatwiej je wykonać. Art. 333 § 1 pkt 1 k.p.c. również wiąże rygor natychmiastowej wykonalności przede wszystkim z ratami płatnymi po wniesieniu powództwa.

Czy można prosić o podwyżkę wstecz? Tak, ale to wyjątek, który trzeba uzasadnić. Zmiana orzeczenia może działać wstecz, jeśli wynika to wprost z sentencji orzeczenia. Oznacza to, że musisz podać konkretną datę w żądaniu i wykazać, kiedy nastąpiła zmiana. Art. 137 § 2 k.r.o. pozwala też uwzględnić niezaspokojone potrzeby z czasu przed wniesieniem powództwa, przez zasądzenie odpowiedniej sumy. Trzyletni termin przedawnienia z art. 137 § 1 k.r.o. nie gwarantuje jednak, że otrzymasz wyrównanie za pełne trzy lata.

Ugoda zamiast procesu

Jeśli drugi rodzic zgadza się na podwyżkę, proces może być zbędny. Sama umowa w wiadomości e-mail daje jednak mało: bez tytułu wykonawczego nie wyegzekwujesz kwoty przez komornika.

Sposób	Co trzeba zrobić	Na co uważać
Ugoda przed mediatorem	Spisać ugodę i złożyć ją do zatwierdzenia przez sąd.	Po zatwierdzeniu ma moc ugody sądowej. Zatwierdzona przez nadanie klauzuli wykonalności jest tytułem wykonawczym (art. 18315 k.p.c.).
Akt notarialny	Zawrzeć umowę u notariusza, a zobowiązany poddaje się w niej egzekucji (art. 777 § 1 k.p.c.).	Do egzekucji potrzebna jest klauzula wykonalności. Ustawa o funduszu alimentacyjnym mówi o tytule pochodzącym od sądu lub przez sąd zatwierdzonym. Jeśli możesz potrzebować funduszu, wybierz ugodę zatwierdzoną przez sąd.
Ugoda w sądzie	Zawrzeć ją w toku sprawy o podwyższenie.	Spór kończy się szybciej, a Ty masz tytuł egzekucyjny.

Do którego sądu złożyć pozew

Pozew trafia do sądu rejonowego, do wydziału rodzinnego i nieletnich. Art. 32 k.p.c. pozwala wytoczyć powództwo o roszczenie alimentacyjne według miejsca zamieszkania osoby uprawnionej. Dla małoletniego dziecka będzie to zwykle miejsce, w którym mieszka z rodzicem sprawującym opiekę. Masz też drugą możliwość: sąd właściwy dla pozwanego. Najczęściej wygodniejszy jest sąd dziecka, bo tam łatwiej dojechać na rozprawę.

Jak napisać pozew krok po kroku

1. Znajdź ostatni wyrok lub ugodę. Zapisz sygnaturę akt, datę i kwotę.
2. Ustal, co zmieniło się od tego dnia. Porównuj konkretne pozycje, nie ogólne wrażenia.
3. Rozpisz obecne miesięczne koszty dziecka. Pomoże Ci nasz poradnik koszty utrzymania dziecka w pozwie o alimenty.
4. Oblicz żądaną kwotę, wartość przedmiotu sporu i wskaż datę, od której żądasz podwyżki.
5. Napisz, czy próbowaliście mediacji lub innego polubownego rozwiązania. Jeśli nie, podaj dlaczego (art. 187 § 1 pkt 3 k.p.c.).
6. Dodaj wniosek o zabezpieczenie, jeśli potrzebujesz wyższej kwoty już w trakcie sprawy.
7. Dołącz załączniki i odpis pozwu dla pozwanego. Podpisz pismo i złóż je w sądzie lub wyślij pocztą.

W pozwie małoletnie dziecko jest powodem, a rodzic działa jako jego przedstawiciel ustawowy. Pozwanym jest drugi rodzic. Gotową strukturę z tymi elementami znajdziesz we wzorze pozwu o podwyższenie alimentów. Inne pisma ze spraw rodzinnych są w kategorii Rodzina.

Jakie dowody zebrać

• Poprzedni wyrok lub ugoda. Możesz też wskazać sąd i sygnaturę.
• Faktury, rachunki i potwierdzenia przelewów z ostatnich miesięcy.
• Umowy i opłaty za przedszkole, szkołę, zajęcia, korepetycje.
• Dokumentacja medyczna i koszty leczenia.
• Zaświadczenie o Twoich dochodach, a także dane o dochodach drugiego rodzica, jeśli je masz.
• Akta poprzedniej sprawy. Możesz wnieść o ich dołączenie, żeby sąd porównał ówczesne ustalenia.

Wartość przedmiotu sporu: jak ją policzyć

Sprawa o podwyższenie alimentów jest sprawą majątkową, więc wpisujesz w pozwie wartość przedmiotu sporu. Art. 22 k.p.c. odsyła do sumy świadczeń za jeden rok. Przy podwyżce liczysz tylko różnicę. Materiał Ministerstwa Sprawiedliwości dla sądów rejonowych opisuje to tak samo: 12 miesięcy razy różnica między dotychczasową a żądaną kwotą.

Dotychczas	Żądasz	Różnica	Wartość sporu (×12)
800 zł	1200 zł	400 zł	4800 zł
1000 zł	1500 zł	500 zł	6000 zł
1500 zł	2200 zł	700 zł	8400 zł

Gdy pozew obejmuje kilkoro dzieci, ich wartości sumujesz (art. 21 k.p.c.).

Opłaty i koszty

Pozycja	Kto i ile
Opłata od pozwu o podwyższenie	Strona dochodząca alimentów nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (art. 96 ust. 1 pkt 2 u.k.s.c.).
Rozliczenie po wyroku	Sąd rozstrzyga o kosztach w wyroku. Może nimi obciążyć przegrywającego albo znieść je wzajemnie. Podstawą opłaty jest wartość sporu. Na przykład przy 4800 zł wynosi ona 400 zł (art. 13 ust. 1 u.k.s.c.).
Adwokat lub radca prawny	Zwolnienie go nie obejmuje. Wynagrodzenie ustalasz w umowie.
Mediator lub notariusz	Koszt zależy od wybranego sposobu. Zapytaj o niego przed rozpoczęciem.

Zabezpieczenie alimentów na czas sprawy

Proces trwa, a wydatki dziecka rosną. Dlatego w pozwie albo później możesz złożyć wniosek o zabezpieczenie. Sąd zobowiązuje wtedy pozwanego do płacenia określonej kwoty do czasu zakończenia sprawy (art. 753 § 1 k.p.c.). W sprawach o alimenty wystarczy uprawdopodobnić roszczenie. Nie musisz odrębnie wykazywać interesu prawnego, wymaganego w innych sprawach przez art. 730¹ k.p.c.

Wniosek sąd powinien rozpoznać bezzwłocznie, nie później niż w tydzień od wpływu, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 737 k.p.c.). Klauzulę wykonalności sąd nadaje z urzędu (art. 743 § 1 k.p.c.), a odpis postanowienia doręcza stronom (art. 753 § 2 k.p.c.). We wniosku podaj kwotę i krótko wskaż powody.

Natychmiastowa wykonalność wyroku

Sąd z urzędu nadaje wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności, gdy zasądza alimenty za raty płatne po wniesieniu powództwa. Dotyczy to także rat wcześniejszych, ale tylko za okres do trzech miesięcy (art. 333 § 1 pkt 1 k.p.c.). Nie musisz czekać na uprawomocnienie, by skierować sprawę do komornika w tym zakresie. Starsze raty można egzekwować dopiero po uprawomocnieniu, chyba że sąd postanowi inaczej.

Jak wygląda sprawa i ile trwa

1. Sąd doręcza pozew i wzywa pozwanego do odpowiedzi.
2. Rozpoznaje wniosek o zabezpieczenie, jeśli go złożyłeś.
3. Wyznacza rozprawę, na której słucha stron i ewentualnie świadków oraz bada dokumenty.
4. Wydaje wyrok albo zatwierdza ugodę.
5. Strony mogą wnieść apelację w ciągu dwóch tygodni od doręczenia wyroku z uzasadnieniem (art. 369 § 1 k.p.c.).

Ustawa nie określa czasu trwania takiej sprawy. Zależy on od obłożenia sądu, liczby świadków i tego, czy potrzebny jest biegły. Przyjmij, że trzeba liczyć się raczej z miesiącami niż tygodniami.

Podwyższenie alimentów na pełnoletnie dziecko

Władza rodzicielska kończy się z pełnoletnością (art. 92 k.r.o.). Od tej chwili pozew składa samo dziecko, we własnym imieniu. Rodzic może mu pomóc, ale nie reprezentuje go już jako przedstawiciel ustawowy.

Obowiązek rodzica może trwać dalej, jeśli dziecko nadal nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie, na przykład uczy się. Art. 133 § 3 k.r.o. pozwala jednak rodzicowi uchylić się od alimentów na pełnoletnie dziecko, gdy łączą się one z nadmiernym uszczerbkiem albo gdy dziecko nie dokłada starań, by się usamodzielnić. Dobrze przygotuj zaświadczenie z uczelni lub szkoły i informację o swoich dochodach.

Gdy rodzic ukrywa dochody

Niskie zeznanie podatkowe nie zamyka sprawy. Sąd bada możliwości, a nie tylko deklarowane dochody. Sąd Rejonowy w Wieliczce w wyroku z 21 lipca 2025 r. (IV RC 106/25) uznał, że bezrobotny ojciec może zarabiać przynajmniej średnie wynagrodzenie w regionie, biorąc pod uwagę kwalifikacje, doświadczenie i nieruchomości.

Co możesz zrobić:

• Wskaż fakty, które nie pasują do deklaracji: samochody, wyjazdy, nieruchomości, działalność widoczna w rejestrach i w internecie.
• Poproś sąd o zobowiązanie pracodawcy, urzędu skarbowego lub ZUS do przedstawienia dokumentów (art. 248 § 1 k.p.c.).
• Wnieś o przesłuchanie świadków, którzy znają rzeczywistą pracę pozwanego.
• Powołaj się na odmowę przedstawienia dokumentów. Sąd ocenia jej znaczenie (art. 233 § 2 k.p.c.).

Art. 136 k.r.o. dotyczy z kolei rodzica, który w ciągu trzech lat przed sądowym dochodzeniem alimentów bez ważnego powodu zrzekł się majątku albo porzucił pracę na rzecz gorzej płatnej. Sąd nie bierze takiej zmiany pod uwagę.

Gdy po wyroku rodzic nie płaci: egzekucja i fundusz

Z tytułem wykonawczym składasz wniosek do komornika. Komornik z urzędu ustala zarobki, majątek i miejsce zamieszkania dłużnika, w odstępach nie dłuższych niż 6 miesięcy (art. 1086 k.p.c.). Z wynagrodzenia za pracę na alimenty można potrącić do trzech piątych (art. 87 § 3 pkt 1 Kodeksu pracy). Uchylanie się od płacenia, gdy zaległość odpowiada co najmniej trzem ratom, może też wiązać się z odpowiedzialnością z art. 209 Kodeksu karnego.

Fundusz alimentacyjny pomaga, gdy egzekucja jest bezskuteczna, czyli w ciągu ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności.

Warunek	Stan na listopad 2026 r.
Wysokość świadczenia	W wysokości bieżących alimentów, maksymalnie 1000 zł na osobę.
Kryterium dochodowe	1665 zł na osobę w rodzinie od okresu rozpoczętego 1 października 2026 r.
Po przekroczeniu kryterium	Świadczenie jest pomniejszane, a poniżej 100 zł nie jest wypłacane.
Wiek	Do 18 lat. Do 25 lat przy nauce. Bez limitu przy znacznym stopniu niepełnosprawności.

Najczęstsze błędy

• Opis obecnych kosztów bez porównania. Sąd musi widzieć, co było wtedy, a co jest teraz.
• Brak dowodów. Same twierdzenia o drożyźnie nie zastąpią rachunków.
• Wartość sporu od całej nowej kwoty. Liczysz wyłącznie różnicę razy 12.
• Pominięcie informacji o mediacji. Jedno zdanie w pozwie wystarczy.
• Żądanie wstecz bez daty i powodu. Taka część pozwu może zostać oddalona.
• Odejmowanie 800+ od kosztów. To świadczenie nie wpływa na zakres alimentów (art. 135 § 3 pkt 3 k.r.o.).
• Pozew rodzica za pełnoletnie dziecko. Stroną musi być samo dziecko.
• Ugoda bez tytułu wykonawczego. Bez niego egzekucja nie jest możliwa.

Kiedy warto skonsultować się z prawnikiem

• Drugi rodzic prowadzi firmę, pracuje za granicą albo ukrywa dochody.
• Chcesz żądać podwyżki za okres sprzed pozwu.
• Dziecko jest chore lub niepełnosprawne i koszty są wysokie.
• Pozwany ma inne dzieci albo sam planuje pozew o obniżenie alimentów.
• Sprawa ma element zagraniczny, na przykład dziecko lub rodzic mieszka poza Polską.

Najczęstsze pytania

Czy mogę podwyższyć alimenty bez sądu?

Tak, jeśli drugi rodzic się zgadza. Wybierz ugodę przed mediatorem zatwierdzoną przez sąd albo akt notarialny z poddaniem się egzekucji.

Ile kosztuje pozew o podwyższenie alimentów?

Strona dochodząca alimentów nie płaci kosztów sądowych. Wydatki mogą wynikać z pomocy prawnika.

Czy rok od wyroku to za mało?

Prawo nie ustala minimum. Liczy się trwała i istotna zmiana, którą potrafisz wykazać.

Czy sam wzrost cen wystarczy?

Może być jednym z argumentów. Mocniej działa połączenie z wiekiem dziecka, nauką i konkretnymi rachunkami.

Czy podwyżkę dostanę od dnia wyroku?

Nie musi tak być. Zwykle żąda się jej od dnia wniesienia pozwu, a sąd rozstrzyga w tym zakresie w wyroku.

Czy 800+ obniża alimenty?

Nie. Art. 135 § 3 pkt 3 k.r.o. stanowi, że świadczenie wychowawcze nie wpływa na zakres alimentów.

Czytaj też

• Koszty utrzymania dziecka a alimenty: jak je policzyć i wykazać
• Pozew o podwyższenie alimentów – wzór
• Wzory pism: Rodzina

Podstawa prawna

• Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Dz.U. 2026 poz. 236: art. 92, 133, 135, 136, 137, 138
• Kodeks postępowania cywilnego, Dz.U. 2026 poz. 468: art. 21, 22, 32, 183¹⁵, 187, 233, 248, 333, 369, 730¹, 737, 743, 753, 777, 1086
• Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych: art. 96 ust. 1 pkt 2; art. 13
• Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, Dz.U. 2026 poz. 79: art. 2, 9, 10; M.P. 2026 poz. 138
• Kodeks pracy, art. 87; Kodeks karny, art. 209
• Uchwała pełnego składu Izby Cywilnej i Administracyjnej SN z 16.12.1987 r., III CZP 91/86, M.P. 1988 nr 6 poz. 60
• Wyrok SO w Olsztynie z 18.11.2020 r., VI RCa 196/20
• Wyrok SR w Wieliczce z 21.07.2025 r., IV RC 106/25
• Karta usługi 62/K/UU/SR: podwyższenie alimentów (Ministerstwo Sprawiedliwości)

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na 4 listopada 2026 r.

Rozwód bez orzekania o winie oznacza, że sąd rozwiązuje małżeństwo, ale nie ustala, kto odpowiada za rozpad związku. Następuje to tylko na zgodne żądanie obojga małżonków (art. 57 § 2 k.r.o.). Sąd nadal musi stwierdzić, że rozkład pożycia jest zupełny i trwały. Rozwiązanie to nie jest automatyczne ani nie zwalnia z rozstrzygnięcia spraw dzieci.

Kiedy sąd orzeknie rozwód bez orzekania o winie

Muszą być spełnione dwa warunki z art. 56 i 57 k.r.o. oraz nie może wystąpić żadna negatywna przesłanka.

Warunek 1: zupełny i trwały rozkład pożycia

Rozkład jest zupełny, gdy ustała więź duchowa, fizyczna i gospodarcza. Jest trwały, gdy według doświadczenia życiowego powrót do wspólnego życia nie nastąpi. Samo zamieszkiwanie pod jednym adresem nie przekreśla rozkładu, gdy małżonkowie żyją obok siebie, na przykład z powodu braku innego mieszkania. Sąd zapyta wtedy o szczegóły: osobne finanse, posiłki, relacje.

Warunek 2: zgodne żądanie obojga małżonków

Żądanie musi być zgodne. Zwykle wygląda to tak: powód wnosi w pozwie o rozwód bez orzekania o winie, a pozwany potwierdza to w odpowiedzi na pozew lub na rozprawie. Prawo nie wymaga szczególnej formy, a sąd jest związany zgodnym żądaniem. Nie bada wtedy, kto zawinił. Układ takiego pisma pokazuje wzór pozwu o rozwód bez orzekania o winie.

Kiedy rozwód jest niedopuszczalny

Przesłanka	Co oznacza w praktyce
Dobro wspólnych małoletnich dzieci (art. 56 § 2)	Sąd nie orzeknie rozwodu, jeśli miałoby ono wskutek niego ucierpieć.
Zasady współżycia społecznego (art. 56 § 2)	Sąd odmówi, gdy rozwód byłby z nimi sprzeczny z innych powodów.
Wyłączna wina powoda (art. 56 § 3)	Dotyczy sporu o winę. Przy zgodnym żądaniu sąd nie ustala winy, więc ten zakaz praktycznie się nie pojawia.

Bez winy a z orzekaniem o winie

Kwestia	Bez orzekania o winie	Z orzekaniem o winie
Wymagana zgoda	oboje małżonkowie	nie, sąd orzeka z mocy art. 57 § 1
Opłata netto	300 zł po zwrocie	600 zł
Dowody	rozkład pożycia i sprawy dzieci	dodatkowo fakty dotyczące winy
Alimenty dla byłego małżonka	art. 60 § 1, niedostatek	także art. 60 § 2 dla małżonka niewinnego
Czas alimentów	co do zasady 5 lat	przy wyłącznej winie zobowiązanego brak tego limitu
Podział majątku	według odrębnych zasad, wina nie decyduje wprost	tak samo

Alimenty między małżonkami po rozwodzie bez winy

Zgodnie z art. 57 § 2 k.r.o. następują skutki takie, jakby żaden z małżonków nie ponosił winy. Dla alimentów ma to duże znaczenie.

• Art. 60 § 1 k.r.o. Każdy z byłych małżonków może żądać alimentów, jeśli jest w niedostatku. Niedostatek oznacza, że nie jest w stanie sam zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb. Wysokość zależy od tych potrzeb oraz możliwości zarobkowych i majątkowych drugiej strony.
• Art. 60 § 2 k.r.o. nie ma zastosowania. Podwyższone alimenty, oparte na istotnym pogorszeniu sytuacji materialnej, dotyczą małżonka niewinnego, gdy drugi został uznany za wyłącznie winnego. Przy rozwodzie bez orzekania o winie nikt takiego statusu nie ma.
• Art. 60 § 3 k.r.o. Obowiązek wygasa, gdy uprawniony zawrze nowe małżeństwo. Wygasa też po 5 latach od orzeczenia rozwodu, chyba że sąd z powodu wyjątkowych okoliczności przedłuży ten termin.

Alimenty dla małżonka możesz zgłosić w sprawie rozwodowej, na rozprawie w obecności drugiego małżonka albo w piśmie, które mu doręczono (art. 444 k.p.c.). Roszczenie nie znika po rozwodzie, ale pięcioletni termin biegnie od wyroku.

Przykład. Pani Ewa przez 15 lat zajmowała się domem i niewiele zarabia. Pan Marek ma wysokie dochody. Przy rozwodzie bez winy Ewa dostanie alimenty tylko wtedy, gdy wykaże niedostatek. Samo obniżenie standardu życia nie wystarczy. Ta różnica to dobry powód, by przed wyrażeniem zgody przeliczyć swój budżet.

Komisja Kodyfikacyjna przygotowała projekt zmian w alimentach po rozwodzie i rezygnacji z orzekania o winie. To tylko projekt. Nie jest obowiązującym prawem.

Czy można zmienić zdanie w trakcie sprawy

Tak. Stanowisko o winie można zmienić w toku sprawy. Komentarze i publikacje prawnicze wskazują, że decydujące jest stanowisko z chwili zamknięcia rozprawy, a zmiana jest możliwa także w drugiej instancji. Co to oznacza w praktyce?

• Cofnięcie zgody przez jedno z Was. Żądanie przestaje być zgodne. Sąd musi rozstrzygnąć o winie, a sprawa się wydłuża, bo trzeba przeprowadzić dodatkowe dowody.
• Przejście ze sporu na zgodę. Jeśli sprawa zaczęła się od sporu o winę, a potem oboje wycofacie to żądanie, sąd zaniecha orzekania o winie. Dotychczasowe dowody w tej części przestają być potrzebne.
• Skutek finansowy. Zwrot 300 zł przysługuje tylko wtedy, gdy rozwód orzeczono na zgodny wniosek bez orzekania o winie.

Dzieci i porozumienie rodzicielskie

Rozwód bez winy nie zwalnia sądu z rozstrzygnięcia o dzieciach. W wyroku sąd orzeka o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem i o alimentach na dziecko (art. 58 § 1 k.r.o.). Rozstrzyga też o kontaktach, chyba że oboje zgodnie wniesiecie, by tego nie robił (art. 58 § 1b).

Sąd pozostawi władzę obojgu rodzicom, jeśli przedstawicie pisemne porozumienie o sposobie jej wykonywania i kontaktach, zgodne z dobrem dziecka. Sąd ma obowiązek je ocenić. Nie zatwierdza go automatycznie.

Co zapisać w porozumieniu

• Miejsce zamieszkania dziecka.
• Terminy kontaktów: dni tygodnia, weekendy, wakacje, ferie, święta, urodziny.
• Sposób odbierania i przekazywania dziecka.
• Decyzje dotyczące szkoły, leczenia, wyjazdów za granicę, paszportu.
• Komunikację: telefon, wideorozmowy, wymianę informacji.
• Co robicie, gdy termin wypadnie: zastępstwo, odrobienie kontaktu.

Alimentów na dzieci porozumienie nie zastępuje. Sąd i tak orzeka o nich w wyroku. Podaj kwotę, którą uważacie za właściwą, oraz dochody i koszty utrzymania dziecka.

Przykład. Rodzice 9-letniej Zosi mieszkają w tym samym mieście. Składają porozumienie: Zosia mieszka z matką, co drugi weekend i środy spędza z ojcem, wakacje dzielą po połowie. Sąd przesłuchuje rodziców i pyta o szczegóły. Porozumienie uwzględnia. Zapis dotyczący kontaktów trafia do wyroku, dzięki czemu można z niego korzystać, gdyby któreś z rodziców przestało się go trzymać.

Inne pisma w sprawach rodzinnych znajdziesz w kategorii rodzina.

Na czas procesu nie wszczyna się odrębnych spraw o władzę rodzicielską, kontakty ani alimenty. Sąd rozwodowy rozstrzyga o nich w drodze zabezpieczenia (art. 445 i 445¹ k.p.c.).

Jak przebiega rozprawa

1. Pozew. Składasz go do właściwego sądu okręgowego. Szczegóły opisuje artykuł o tym, gdzie złożyć pozew o rozwód i ile to kosztuje.
2. Doręczenie. Sąd wysyła odpis pozwu drugiemu małżonkowi. Tu warto potwierdzić zgodę na brak orzekania o winie.
3. Rozprawa. Odbywa się przy drzwiach zamkniętych (art. 427 k.p.c.).
4. Przesłuchanie stron. Jest obowiązkowe (art. 432). Sąd pyta o to, kiedy ustało pożycie i dlaczego, czy jest szansa na powrót, jak żyją dzieci, jakie macie dochody i majątek.
5. Wyrok. Sąd ogłasza go po zamknięciu rozprawy. Wyrok wchodzi w życie po uprawomocnieniu.

Sąd nie może oprzeć wyroku tylko na tym, że strony się zgadzają (art. 431). Dlatego przygotuj konkretne odpowiedzi: daty, fakty, stan obecny. Nie opisuj winy drugiej strony, bo sąd jej nie bada.

Czy potrzebni są świadkowie

To zależy od tego, czy macie wspólne małoletnie dzieci.

Sytuacja	Dowody
Brak wspólnych małoletnich dzieci, pozwany uznaje żądanie	Sąd może ograniczyć dowody do przesłuchania stron (art. 442 k.p.c.).
Wspólne małoletnie dzieci	Tego uproszczenia nie ma. Sąd bada rozkład pożycia i sytuację dzieci (art. 441), może słuchać świadków, zarządzić wywiad środowiskowy lub opinię.

Dobrym świadkiem jest ktoś, kto wie, jak wygląda Wasze życie po rozstaniu i jak funkcjonują dzieci. Dzieci stron poniżej 17 lat nie mogą być świadkami (art. 430).

Ile trwa rozwód bez orzekania o winie

Ustawa nie podaje terminu. Przy zgodzie i bez dzieci sprawa może zakończyć się na jednej rozprawie, jeśli sąd uzna materiał za wystarczający. Czas do pierwszego terminu zależy od sądu. Z danych opublikowanych w 2022 r. przez „Rzeczpospolitą” wynikało, że pierwsza rozprawa wypadała zależnie od miasta po 2–3 lub 4–6 miesiącach. To dane sprzed kilku lat.

Po ogłoszeniu wyroku masz tydzień na wniosek o uzasadnienie (100 zł). Apelację składa się w ciągu dwóch tygodni od doręczenia wyroku z uzasadnieniem. Wyrok staje się prawomocny, gdy minie termin na zaskarżenie.

Mieszkanie i majątek

Rozwód bez winy nie dzieli majątku sam z siebie. Rozwiązanie małżeństwa kończy wspólność ustawową, ale podział to osobna decyzja.

• Wspólne mieszkanie. Jeśli po rozwodzie mieszkacie razem, sąd w wyroku określa sposób korzystania z mieszkania (art. 58 § 2 k.r.o.). Kieruje się przede wszystkim potrzebami dzieci i rodzica, który je wychowuje (art. 58 § 4).
• Eksmisja. Możliwa wyjątkowo, gdy jeden z małżonków rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne mieszkanie, na żądanie drugiego.
• Podział lub przyznanie mieszkania. Na zgodny wniosek sąd może je podzielić lub przyznać jednemu z Was, jeśli drugi zgadza się wyprowadzić bez lokalu zamiennego.
• Podział majątku. Na wniosek sąd może go przeprowadzić w wyroku, jeśli nie spowoduje to nadmiernej zwłoki (art. 58 § 3). Zazwyczaj dzieje się to w osobnej sprawie po rozwodzie albo u notariusza.
• Kredyt. Wyrok nie zmienia umowy z bankiem. Oboje kredytobiorcy odpowiadają, dopóki bank nie zgodzi się na zmianę.

Nazwisko po rozwodzie

Małżonek, który zmienił nazwisko przez małżeństwo, może wrócić do poprzedniego. Ma na to rok od uprawomocnienia się wyroku. Wystarczy oświadczenie przed kierownikiem USC lub konsulem (art. 59 k.r.o.). Zgoda byłego małżonka nie jest potrzebna. Termin wydłużono z 3 miesięcy do roku z dniem 8 października 2025 r. Starsze poradniki podają więc nieaktualne dane.

Separacja jako alternatywa

Jeśli rozkład jest zupełny, ale nie macie pewności co do trwałości, albo nie chcecie rozwodu z innych względów, możecie rozważyć separację (art. 61¹ i n. k.r.o.).

Kwestia	Rozwód	Separacja
Przesłanka	rozkład zupełny i trwały	rozkład zupełny
Małżeństwo	ustaje	trwa
Nowy ślub	możliwy	niemożliwy
Powrót do nazwiska z art. 59	tak	nie
Limit 5 lat alimentów	tak, przy art. 60 § 3	nie stosuje się
Opłata	600 zł	600 zł, a przy zgodnym wniosku bez małoletnich dzieci 100 zł
Powrót do wspólnego życia	tylko nowy ślub	sąd znosi separację na zgodne żądanie

Jeśli jedno z Was żąda separacji, a drugie rozwodu, a rozwód jest zasadny, sąd orzeknie rozwód (art. 61² k.r.o.).

Najczęstsze błędy

• Złożenie pozwu bez rozmowy z drugim małżonkiem. Bez jego zgody rozwód bez orzekania o winie nie jest możliwy.
• Wpisanie w uzasadnieniu długiej listy zarzutów, co rozbija zgodność.
• Założenie, że rozwód bez winy to tylko formalność. Sąd przesłuchuje strony i bada rozkład pożycia.
• Brak planu dotyczącego dzieci przed rozprawą.
• Rezygnacja z badania wpływu na alimenty, zwłaszcza gdy jedno z Was nie pracowało.
• Pominięcie roku na powrót do nazwiska.

Kiedy warto skonsultować się z prawnikiem

• Jesteś zależna lub zależny finansowo od małżonka i rozważasz zgodę na brak orzekania o winie.
• Drugi małżonek stosuje przemoc lub wywiera presję na zgodę.
• Nie ma zgody co do dzieci albo kontaktów.
• Macie majątek, firmę lub kredyt do uregulowania.
• Drugi małżonek mieszka za granicą.

Najczęstsze pytania

Czy rozwód bez winy jest możliwy bez zgody żony lub męża?

Nie. Bez zgodnego żądania sąd orzeka, czy i kto ponosi winę. Rozwód może nadal zapaść, ale już w tym trybie.

Czy rozwód bez orzekania o winie jest tani?

Opłata wynosi 600 zł, a po uprawomocnieniu się wyroku sąd zwraca 300 zł.

Czy wystarczy jedna rozprawa?

Przy zgodzie i bez małoletnich dzieci może wystarczyć. Przy dzieciach sąd może potrzebować więcej dowodów.

Czy obie strony muszą być na rozprawie?

Rozprawa odbywa się mimo nieobecności jednej ze stron, ale sąd musi przesłuchać strony. Nieobecność powoda na pierwszej rozprawie bez usprawiedliwienia skutkuje zawieszeniem.

Czy mogę dostać alimenty po rozwodzie bez winy?

Tak, jeśli jesteś w niedostatku. Co do zasady przez 5 lat od wyroku i do czasu nowego małżeństwa.

Czy sąd może orzec o winie mimo zgody?

Nie. Na zgodne żądanie sąd zaniecha orzekania o winie.

Czy mogę się rozwieść w USC?

Nie. Ustawa o takim rozwodzie została zawetowana 30 kwietnia 2026 r. i nie obowiązuje.

Czytaj też

• Gdzie złożyć pozew o rozwód i ile kosztuje rozwód
• Pozew o rozwód bez orzekania o winie – wzór
• Wzory pism: rodzina

Podstawa prawna

• Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Dz.U. 2026 poz. 236: art. 56–61, 61¹–61⁶, 107
• Kodeks postępowania cywilnego, Dz.U. 2026 poz. 468: art. 427–446, 369
• Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Dz.U. 2025 poz. 1228: art. 25b, 26, 79
• Karta usługi „Informacja o separacji”, Ministerstwo Sprawiedliwości
• Przebieg prac nad ustawą o rozwodzie przed kierownikiem USC, druk 2121

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na 4 listopada 2026 r.

Pozew o rozwód złóż do sądu okręgowego, w którego okręgu mieliście ostatnie wspólne miejsce zamieszkania, jeśli choć jedno z Was nadal tam mieszka. Gdy tak nie jest, właściwy jest sąd miejsca zamieszkania pozwanego małżonka, a dopiero na końcu sąd Twojego miejsca zamieszkania. Sąd rejonowy nie zajmuje się rozwodami, nawet jeśli masz go najbliżej.

Gdzie złożyć pozew o rozwód: trzy kroki

Właściwość sądu w sprawie o rozwód jest wyłączna (art. 41 k.p.c.). Małżonkowie nie mogą sami umówić się na inny sąd. Odpowiedz po kolei na trzy pytania i zatrzymaj się na pierwszym „tak”.

Pytanie	Jeśli tak, właściwy jest
1. Czy choć jedno z Was nadal mieszka w okręgu, w którym mieliście ostatnie wspólne miejsce zamieszkania?	sąd okręgowy tego okręgu
2. Czy pozwany małżonek mieszka w Polsce?	sąd okręgowy miejsca zamieszkania pozwanego
3. Czy żadna z powyższych podstaw nie występuje?	sąd okręgowy miejsca zamieszkania powoda

Liczy się okręg sądu, a nie miasto. W okręgu jednego sądu okręgowego leży wiele miast i gmin. W sądzie sprawę prowadzi wydział cywilny lub cywilny rodzinny.

Przykłady

• Jedno z Was zostało na miejscu. Mieszkaliście razem w Łowiczu. Mąż wyprowadził się do Gdańska, żona została. Pozew trafia do Sądu Okręgowego w Łodzi, bo Łowicz leży w tym okręgu. Nie ma znaczenia, które z Was go składa.
• Oboje się wyprowadziliście. Ostatni wspólny adres był w Krakowie. Żona mieszka teraz we Wrocławiu, mąż w Poznaniu. Jeśli pozew składa żona, właściwy jest Sąd Okręgowy w Poznaniu, czyli sąd pozwanego. Jeśli składa mąż, właściwy jest sąd we Wrocławiu.
• Warszawa. Działają tam dwa sądy okręgowe: Sąd Okręgowy w Warszawie i Sąd Okręgowy Warszawa-Praga. Przed wysyłką sprawdź na stronie sądu, do którego należy Twoja dzielnica.
• Pozwany mieszka za granicą. Najpierw trzeba ustalić, czy polski sąd w ogóle może orzekać. W sprawach z elementem unijnym rozstrzyga o tym rozporządzenie 2019/1111. Tę sytuację dobrze omówić z prawnikiem przed złożeniem pozwu.

Pozew wysłany do niewłaściwego sądu zwykle nie przepada, ale traci się czas na przekazanie akt. Dlatego adres sądu sprawdź na początku.

Ile kosztuje rozwód

Pewne są tylko opłaty ustawowe. Reszta zależy od tego, czy macie dzieci, czy jest spór i czy korzystasz z pomocy adwokata lub radcy prawnego.

Wydatek	Kwota	Kiedy
Opłata od pozwu	600 zł	zawsze, chyba że sąd zwolni Cię od kosztów
Zwrot części opłaty	minus 300 zł	rozwód bez orzekania o winie na zgodny wniosek stron
Skrócony odpis aktu z USC	22 zł za sztukę	jeśli nie masz odpisu
Wyrok z uzasadnieniem	100 zł	jeśli chcesz uzasadnienia, wniosek składasz w ciągu tygodnia
Odpis z akt sprawy	20 zł za każde rozpoczęte 10 stron	gdy potrzebujesz kolejnego odpisu
Pełnomocnictwo	17 zł opłaty skarbowej	gdy działasz przez pełnomocnika, z ustawowymi zwolnieniami
Mediator wyznaczony przez sąd	300 zł pierwsze posiedzenie, 200 zł kolejne, łącznie do 900 zł, plus zwrot wydatków	gdy sąd skieruje Was do mediacji
Opinia OZSS	w 2024 r. 394,28 zł za osobę, najwyżej 1577,12 zł	gdy sąd zleci opinię o dzieciach
Podział majątku w wyroku	300 zł przy zgodnym wniosku, 1000 zł przy sporze	gdy sąd dzieli majątek w sprawie rozwodowej

Zwrot 300 zł: kiedy przysługuje

Sąd zwraca połowę opłaty z urzędu, jeśli orzekł rozwód bez orzekania o winie na zgodny wniosek stron. Następuje to po uprawomocnieniu się wyroku (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o kosztach sądowych). Pieniądze otrzymuje ten, kto zapłacił. Nie musisz składać osobnego wniosku, ale jeśli zwrot nie nastąpi, przypomnij o nim pismem do sądu.

Warunkiem jest zgodność obojga. Jeśli jedno z Was żąda ustalenia winy, zwrotu 300 zł nie ma. Inne sytuacje pokazuje tabela.

Sytuacja	Zwrot
Rozwód na zgodny wniosek bez orzekania o winie	połowa opłaty, czyli 300 zł
Cofnięcie pozwu na skutek pojednania w pierwszej instancji	cała opłata, czyli 600 zł
Cofnięcie pozwu, zanim sąd wyśle jego odpis pozwanemu	cała opłata pomniejszona o opłatę minimalną
Cofnięcie pozwu przed rozpoczęciem posiedzenia	połowa opłaty pomniejszona o opłatę minimalną

Adwokat lub radca prawny

W sprawie o rozwód nie musisz mieć pełnomocnika. Jeśli go ustanawiasz, wynagrodzenie ustalasz w umowie. Rozporządzenie podaje stawkę minimalną 720 zł, ale służy ona głównie do rozliczania kosztów procesu między stronami. Nie jest ceną usługi. Portal cenauslug.pl w maju 2026 r. szacował honorarium w dużych miastach na 3000–6000 zł przy rozwodzie bez orzekania o winie i 6000–12 000 zł przy sporze o winę. To dane orientacyjne. Stawki zależą od kancelarii i nakładu pracy.

Mediacja

Sąd może skierować Was do mediacji, gdy są widoki na utrzymanie małżeństwa (art. 436 k.p.c.). Może też zrobić to na każdym etapie w sprawach alimentów, dzieci i majątku (art. 445² k.p.c.). Stawki z tabeli obowiązują od 17 lutego 2026 r. i dotyczą mediacji ze skierowania sądu. Mediację prywatną rozliczasz według umowy z mediatorem. W niektórych punktach nieodpłatnej pomocy prawnej dostępna jest mediacja bez opłat.

Opinia OZSS

Opiniodawczy zespół sądowych specjalistów bada rodzinę, gdy sąd potrzebuje oceny sytuacji dzieci, zwykle przy sporze o opiekę lub kontakty. Koszt jest ryczałtem liczonym od kwoty bazowej kuratorów, dlatego zmienia się co roku. Kwoty z tabeli pochodzą z odpowiedzi Ministerstwa Sprawiedliwości na interpelację i dotyczą 2024 r. W 2026 r. mogą być inne. Na osobę przypada 15% kwoty bazowej, a łącznie najwyżej 60%.

Kto ostatecznie płaci

O kosztach sąd rozstrzyga w wyroku. Zasadą jest, że przegrywający zwraca koszty przeciwnikowi, a przy częściowym uwzględnieniu żądań sąd może je wzajemnie znieść lub stosunkowo rozdzielić (art. 98 i 100 k.p.c.). Dodatkowo, gdy sąd zasądzi alimenty na rzecz małżonka, zobowiązany ponosi opłatę stosunkową od tych alimentów (art. 26 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych). Dzieje się tak również przy nakazaniu opuszczenia mieszkania albo podziale majątku, wtedy opłata odpowiada takiej sprawie.

Przykładowe budżety

Sytuacja	Koszt urzędowy
Zgodny rozwód bez winy, bez dzieci, bez pełnomocnika, trzeba zamówić odpis aktu małżeństwa	600 + 22 − 300 = 322 zł
Zgodny rozwód bez winy, dwoje dzieci, trzy odpisy aktów	600 + 66 − 300 = 366 zł
Spór o winę, dwoje dzieci, trzy odpisy, wyrok z uzasadnieniem	600 + 66 + 100 = 766 zł, plus ewentualne koszty dowodów

Zwolnienie od kosztów, gdy nie stać Cię na opłatę

Osoba fizyczna może wnieść o zwolnienie od kosztów, jeśli nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 102 ustawy o kosztach sądowych).

1. Napisz wniosek o zwolnienie, całkowite albo częściowe.
2. Wypełnij oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania na urzędowym wzorze.
3. Dołącz dokumenty potwierdzające dochody i wydatki.
4. Złóż wszystko razem z pozwem. Sąd rozpoznaje wniosek w ciągu 7 dni od jego złożenia lub uzupełnienia.

Sąd może zwolnić Cię w całości albo w części, na przykład ponad określoną kwotę. Może też sprawdzać Twój stan majątkowy. Zwolnienie cofa się, gdy jego podstawy nie istniały lub odpadły, a za podanie nieprawdziwych danych grozi grzywna. Zwolnienie nie zdejmuje obowiązku zwrotu kosztów drugiej stronie, jeśli sąd tak orzeknie (art. 108).

O adwokata lub radcę prawnego z urzędu możesz wnieść razem z wnioskiem o zwolnienie albo osobno (art. 117 k.p.c.). Przed złożeniem pozwu możesz skorzystać z punktu nieodpłatnej pomocy prawnej, jeśli oświadczysz, że nie stać Cię na płatną poradę.

Roszczenia alimentacyjne są ustawowo wolne od kosztów (art. 96 ust. 1 pkt 2). Nie dotyczy to samej opłaty od pozwu o rozwód.

Jak zapłacić opłatę 600 zł

• Przelew na rachunek bieżący dochodów właściwego sądu. Numer znajdziesz na stronie sądu. Nie jest to rachunek depozytowy.
• Płatność w systemie Ministerstwa Sprawiedliwości, jeśli sąd z niego korzysta.
• Kasa sądu: gotówką lub kartą, jeśli są warunki techniczne.
• Znak opłaty sądowej dołączony do pisma.

W tytule przelewu podaj imię i nazwisko oraz „opłata od pozwu o rozwód”. Potwierdzenie dołącz do pozwu. Jeśli pozew nie będzie opłacony, sąd wezwie Cię do zapłaty w terminie tygodnia, a po jego upływie zwróci pismo (art. 130 k.p.c.).

Co zawiera pozew o rozwód

Przy zgodnym rozstaniu możesz skorzystać z gotowego wzoru pozwu o rozwód bez orzekania o winie. Inne pisma znajdziesz w kategorii rodzina. Pozew powinien zawierać następujące elementy.

• Oznaczenie sądu, wydziału i stron wraz z adresami i numerami PESEL.
• Żądanie rozwiązania małżeństwa przez rozwód, z datą i miejscem ślubu oraz numerem aktu.
• Stanowisko co do winy: z orzekaniem albo bez orzekania o winie.
• Przy dzieciach: wnioski o władzę rodzicielską, kontakty i alimenty.
• Inne wnioski: wspólne mieszkanie, alimenty dla małżonka, podział majątku, zabezpieczenie na czas procesu.
• Informację, czy próbowaliście mediacji, a jeśli nie, wyjaśnienie dlaczego (art. 187 § 1 pkt 3 k.p.c.).
• Uzasadnienie: kiedy i dlaczego ustała więź duchowa, fizyczna i gospodarcza, jak wygląda sytuacja dzieci i dochody.
• Wnioski dowodowe, na przykład świadkowie, oraz własnoręczny podpis.

Załączniki

• Skrócony odpis aktu małżeństwa.
• Skrócone odpisy aktów urodzenia wspólnych małoletnich dzieci.
• Dowód opłaty albo wniosek o zwolnienie od kosztów.
• Dokumenty, na które się powołujesz, na przykład zaświadczenia o dochodach.
• Odpis pozwu z załącznikami dla pozwanego.
• Pełnomocnictwo, jeśli działa pełnomocnik.

Jak złożyć pozew krok po kroku

1. Ustal właściwy sąd i sprawdź numer jego rachunku.
2. Zamów odpisy aktów w USC.
3. Napisz pozew i podpisz go własnoręcznie.
4. Opłać pozew albo przygotuj wniosek o zwolnienie.
5. Przygotuj dwa komplety dla sądu i pozwanego oraz kopię dla siebie.
6. Złóż pozew w biurze podawczym albo nadaj listem poleconym. Zachowaj potwierdzenie.

Jak długo trwa rozwód

Przepisy nie określają terminu, w którym sąd musi orzec rozwód. Czas zależy od obciążenia sądu, dzieci, liczby dowodów i sporu. Dane z 46 sądów okręgowych, które w 2022 r. opublikowała „Rzeczpospolita”, pokazywały duże różnice: pierwsza rozprawa wypadała po 2–3 miesiącach we Wrocławiu i po 4–6 miesiącach w Gdańsku. To dane sprzed kilku lat. Aktualny czas oczekiwania sprawdzisz w sekretariacie wydziału.

Etap	Termin
Wezwanie do usunięcia braków pozwu	tydzień na uzupełnienie
Wniosek o wyrok z uzasadnieniem	tydzień
Apelacja	dwa tygodnie od doręczenia wyroku z uzasadnieniem

Małżeństwo ustaje, gdy wyrok się uprawomocni. Do tego czasu nadal jesteście małżeństwem, także po ogłoszeniu wyroku.

Jak wygląda rozprawa rozwodowa

Rozprawa odbywa się przy drzwiach zamkniętych, chyba że obie strony chcą jawności, a sąd się zgodzi (art. 427 k.p.c.). Sąd zawsze przesłuchuje strony (art. 432). Nie może oprzeć wyroku wyłącznie na tym, że drugi małżonek zgadza się z pozwem (art. 431). Bada okoliczności rozkładu pożycia oraz sytuację dzieci (art. 441).

• Sąd zapyta o początek i przyczyny rozpadu, o to, czy prowadzicie wspólne gospodarstwo i czy jest szansa na powrót do siebie.
• Do protokołu podasz dane o dzieciach oraz sytuacji majątkowej i zarobkowej (art. 433).
• Dzieci poniżej 13 lat nie zeznają. Zstępni stron poniżej 17 lat również nie są świadkami (art. 430).
• Sąd może zarządzić wywiad środowiskowy o warunkach życia dzieci (art. 434).

Rozprawa odbędzie się mimo nieobecności jednej ze stron. Jeśli jednak powód bez usprawiedliwienia nie przyjdzie na pierwszą rozprawę, sąd zawiesi postępowanie (art. 428). Osoba wezwana do osobistego stawiennictwa, która się nie stawi, może dostać grzywnę (art. 429).

Czy można się rozwieść w urzędzie stanu cywilnego

Nie. W 2026 r. Sejm uchwalił nowelizację, która dawała taką możliwość małżonkom bez wspólnych małoletnich dzieci, po co najmniej roku małżeństwa i za zgodą obojga. Senat nie wniósł poprawek, ale 30 kwietnia 2026 r. Prezydent wystąpił do Sejmu o ponowne rozpatrzenie ustawy. Wniosek trafił do komisji sejmowej. Na stronie Sejmu nie ma informacji o głosowaniu nad wetem. Ustawa nie obowiązuje, więc rozwód nadal orzeka wyłącznie sąd okręgowy.

Najczęstsze błędy

• Wysłanie pozwu do sądu rejonowego albo sądu najbliższego adresu powoda, mimo że właściwy jest inny okręg.
• Płatność na zły rachunek albo brak dowodu opłaty w pozwie.
• Brak odpisu pozwu dla drugiego małżonka.
• Brak informacji o próbie mediacji i jej przyczynach.
• Pominięcie wniosków dotyczących dzieci.
• Pisanie o winie w uzasadnieniu, gdy chcesz rozwodu bez orzekania o winie.
• Uznanie, że wyrok ogłoszony na sali od razu kończy małżeństwo.

Kiedy warto skonsultować się z prawnikiem

• Spieracie się o dzieci, kontakty albo przeprowadzkę dziecka.
• Jedno z Was żąda ustalenia winy.
• Macie wspólny kredyt, firmę lub nieruchomości do podziału.
• Drugi małżonek mieszka za granicą albo małżonkowie mają różne obywatelstwa.
• W rodzinie występuje przemoc.
• Rozważasz alimenty dla siebie lub obawiasz się takiego żądania.

Najczęstsze pytania

Czy mogę złożyć pozew w sądzie w moim mieście?

Tylko wtedy, gdy ten sąd jest właściwy według art. 41 k.p.c. Sąd miejsca zamieszkania powoda to ostatnia z trzech podstaw.

Ile kosztuje rozwód bez adwokata?

Przy zgodnym rozwodzie bez winy opłata netto wynosi 300 zł, plus odpisy aktów. Przy sporze zostaje 600 zł i koszty dowodów.

Kto płaci 600 zł?

Osoba, która składa pozew. Sąd w wyroku może inaczej rozłożyć koszty między stronami.

Czy zwrot 300 zł następuje automatycznie?

Tak, z urzędu, po uprawomocnieniu się wyroku, gdy sąd orzekł rozwód na zgodny wniosek bez orzekania o winie.

Odpis skrócony czy zupełny?

Karta informacyjna Ministerstwa Sprawiedliwości wymienia odpisy skrócone. Odpis skrócony kosztuje 22 zł, zupełny 33 zł.

Czy muszę iść do mediacji?

Pozew musi zawierać informację o próbie mediacji albo o przyczynie jej braku. Do samej mediacji w toku sprawy może skierować Was sąd.

Czy można złożyć pozew wspólnie?

Pozew składa jedno z małżonków, drugie jest pozwanym. Pozwany może się zgodzić z żądaniem albo sam żądać rozwodu (art. 439 § 3 k.p.c.).

Czytaj też

• Rozwód bez orzekania o winie: warunki, przebieg i skutki
• Pozew o rozwód bez orzekania o winie – wzór
• Wzory pism: rodzina

Podstawa prawna

• Kodeks postępowania cywilnego, Dz.U. 2026 poz. 468: art. 17 pkt 1, 41, 98, 98¹, 100, 104¹, 117, 130, 187 § 1 pkt 3, 369, 425–446
• Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Dz.U. 2026 poz. 236: art. 56–58
• Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Dz.U. 2025 poz. 1228: art. 5, 25b, 26, 38, 77, 79, 96, 100–102, 108–111
• Rozporządzenie w sprawie sposobu uiszczania opłat sądowych, Dz.U. 2023 poz. 923
• Rozporządzenie w sprawie wynagrodzenia mediatora, Dz.U. 2026 poz. 170
• Rozporządzenie w sprawie kosztów opinii OZSS, Dz.U. 2015 poz. 2190 oraz odpowiedź na interpelację nr 6034
• Rozporządzenie w sprawie opłat za czynności adwokackie, Dz.U. 2023 poz. 1964
• Rozporządzenie Rady (UE) 2019/1111
• Karta usługi „Informacja o rozwodzie”, Ministerstwo Sprawiedliwości
• Przebieg prac nad ustawą o rozwodzie przed kierownikiem USC, druk 2121

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na 4 listopada 2026 r.

Przedawnienie długu nie blokuje wydania nakazu zapłaty. Wierzyciel może pozwać o dług przedawniony, a sąd wydaje nakaz na posiedzeniu niejawnym, na podstawie twierdzeń z pozwu. Jeśli uważasz, że termin minął, wnieś w terminie sprzeciw i napisz o przedawnieniu. Bez tego nakaz będzie miał skutki prawomocnego wyroku.

Poniżej znajdziesz sposób sprawdzenia terminu, listę zdarzeń, które go zmieniają, i wskazówki, co zrobić z nakazem.

Czym jest przedawnienie i co naprawdę daje

Przedawnienie to upływ czasu, po którym wierzyciel traci możliwość skutecznego wymuszenia zapłaty. Po terminie możesz uchylić się od zaspokojenia roszczenia, chyba że zrzekniesz się zarzutu przedawnienia (art. 117 § 2 k.c.). Wobec konsumenta przepis idzie dalej: po upływie terminu nie można domagać się zaspokojenia roszczenia (art. 117 § 2¹ k.c.).

Dług przedawniony nadal jednak istnieje. Wierzyciel może przypominać o nim i proponować ugodę. Jeśli go zapłacisz, nie odzyskasz pieniędzy tylko dlatego, że był przedawniony (art. 411 pkt 3 k.c.). Sąd może też wyjątkowo nie uwzględnić upływu terminu wobec konsumenta, gdy wymagają tego względy słuszności. Bierze wtedy pod uwagę m.in. długość terminu, czas od jego upływu i przyczyny opóźnienia wierzyciela (art. 117¹ k.c.).

Terminy przedawnienia według rodzaju długu

Terminu nie można skrócić ani wydłużyć umową (art. 119 k.c.). Podstawowe zasady są w art. 118 k.c., a szczególne w dalszych przepisach.

Rodzaj roszczenia	Termin	Podstawa
Zasada ogólna, np. pożyczka prywatna między osobami fizycznymi	6 lat	Art. 118 k.c.
Roszczenia związane z działalnością gospodarczą, np. kredyt bankowy, faktura między firmami	3 lata	Art. 118 k.c.
Świadczenia okresowe, np. czynsz	3 lata	Art. 118 k.c.
Sprzedaż w zakresie działalności sprzedawcy	2 lata	Art. 554 k.c.
Umowa o dzieło	2 lata od oddania dzieła lub terminu oddania	Art. 646 k.c.
Wynagrodzenie osób stale wykonujących czynności danego rodzaju (zlecenie)	2 lata	Art. 751 k.c.
Roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem lub ugodą sądową	6 lat; świadczenia okresowe należne w przyszłości 3 lata	Art. 125 § 1 k.c.

Zaległości podatkowe i składki rządzą się odrębnymi przepisami i nie są przedmiotem tego poradnika.

Od kiedy liczyć i co oznacza koniec roku

Termin biegnie od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne (art. 120 § 1 k.c.), czyli zwykle od dnia po terminie płatności wskazanym w umowie lub na fakturze. Gdy termin przedawnienia wynosi co najmniej dwa lata, jego koniec przesuwa się na ostatni dzień roku kalendarzowego (art. 118 k.c.). Przy terminach krótszych niż dwa lata tej reguły się nie stosuje.

Sytuacja	Wymagalność	Termin	Przedawnienie
Rata kredytu	15 marca 2022 r.	3 lata	31 grudnia 2025 r.
Pożyczka od znajomego	10 maja 2019 r.	6 lat	31 grudnia 2025 r.
Faktura konsumencka za towar	20 lutego 2024 r.	2 lata	31 grudnia 2026 r.

Raty i wypowiedzenie umowy

Każda rata ma własny termin. Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów z 10 maja 2023 r. (III CZP 52/22) przyjął, że wypowiedzenie umowy kredytu nie wpływa na bieg przedawnienia rat, które stały się wymagalne przed wypowiedzeniem. Wypowiedzenie stawia w stan wymagalności pozostałą część kredytu. Dlatego przy kredycie analizuj osobno dawne raty i kwotę z wypowiedzenia.

Stare długi sprzed lipca 2018 r.

Do 8 lipca 2018 r. podstawowy termin wynosił 10 lat. Ustawa z 13 kwietnia 2018 r. skróciła go do 6 lat i zawiera przepisy przejściowe. Co do zasady termin skrócony liczy się dla takich roszczeń od dnia wejścia ustawy w życie, chyba że dawne przepisy dawały wcześniejszy koniec (art. 5 ust. 2 ustawy).

Co przerywa, a co zawiesza bieg przedawnienia

Przerwanie oznacza, że termin liczy się od nowa (art. 124 § 1 k.c.). Jeśli przerwało go postępowanie, nowy bieg zaczyna się dopiero po jego zakończeniu (art. 124 § 2 k.c.). Zawieszenie oznacza przerwę, po której bieg trwa dalej.

Zdarzenie	Skutek	Podstawa
Pozew, wniosek o nakaz, wniosek do komornika, wniosek o zabezpieczenie	Przerywa	Art. 123 § 1 pkt 1 k.c.
Uznanie długu	Przerywa	Art. 123 § 1 pkt 2 k.c.
Mediacja na podstawie umowy o mediację	Zawiesza	Art. 121 pkt 5 k.c.
Wniosek o zawezwanie do próby ugodowej	Zawiesza na czas postępowania pojednawczego	Art. 121 pkt 6 k.c.
Wezwanie do zapłaty, SMS, telefon z windykacji	Nie przerywa	Nie ma ich w art. 123 k.c.
Sprzedaż długu innej firmie	Nie przerywa	Nie ma jej w art. 123 k.c.

Dla nakazu zapłaty kluczowa jest data wniesienia pozwu, a nie data, w której list dotarł do Ciebie. Jeżeli pozew wpłynął 30 grudnia, a nakaz odebrałeś w lutym, dług mógł nie być przedawniony w chwili pozwania. Datę pozwu sprawdzisz na odpisie pozwu albo w sekretariacie sądu.

Sprzeciw w e-sądzie powoduje umorzenie postępowania. Jeżeli jednak powód w ciągu trzech miesięcy wniesie pozew w innym trybie, skutki wytoczenia powództwa liczą się od pozwu w e-sądzie (art. 505³⁷ § 2 k.p.c.).

Uznanie długu: na co uważać

Uznanie może być wyraźne, np. podpisana ugoda albo oświadczenie „potwierdzam dług”. Może też wynikać z zachowania. Sąd Najwyższy w wyroku z 25 marca 2010 r. (I CSK 457/09) wskazał, że uznanie niewłaściwe zachodzi, gdy z jednoznacznego zachowania dłużnika wobec wierzyciela wynika, że wierzyciel wie o uznaniu roszczenia. Oświadczenie musi być skierowane do wierzyciela i do niego dotrzeć. Dłużnik nie musi przy tym chcieć przerwania przedawnienia.

W praktyce sporne bywają częściowe wpłaty i prośby o raty. Sąd ocenia je w okolicznościach sprawy. Zanim odpowiesz firmie windykacyjnej, sprawdź terminy. Jeśli dług jest już przedawniony, a ktoś proponuje Ci ugodę lub oświadczenie o uznaniu, przeczytaj treść uważnie. Zrzeczenie się zarzutu przedawnienia jest po upływie terminu dopuszczalne, a przed jego upływem nieważne (art. 117 § 2 k.c.).

Firmy windykacyjne i cesja długu

Wierzyciel może sprzedać dług bez Twojej zgody (art. 509 § 1 k.c.). Razem z nim przechodzą związane z nim prawa, np. roszczenie o zaległe odsetki (art. 509 § 2 k.c.). Sprzedaż nie uruchamia nowego terminu. Nabywca wchodzi w sytuację poprzedniego wierzyciela, a Ty możesz podnieść wobec niego zarzuty, które miałeś wobec zbywcy w chwili, gdy dowiedziałeś się o przelewie (art. 513 § 1 k.c.).

Przy długach bankowych sprawdź, co naprawdę wydarzyło się przed cesją. W wyroku z 28 marca 2019 r. (I CSK 5/18) Sąd Najwyższy uznał, że przerwanie biegu przedawnienia przez czynności oparte na bankowym tytule egzekucyjnym nie działa na rzecz nabywcy, który nie jest bankiem. Podobne stanowisko znajdziesz w wyroku z 4 października 2019 r. (I CSK 408/18). Ten sam wyrok przypomina, że przedawnienie wierzytelności zabezpieczonej hipoteką nie wyłącza zaspokojenia z nieruchomości co do kapitału, ale nie obejmuje przedawnionych odsetek.

Gdy pozywa firma, z którą nie miałeś umowy, sprawdź w pozwie, czy jest umowa przelewu i dokument wskazujący, że obejmuje Twój dług, a także oryginalną umowę, datę wymagalności i historię wpłat.

Dostałem nakaz zapłaty, a dług jest przedawniony: co zrobić

1. Zapisz datę doręczenia i ustal rodzaj nakazu. Sprzeciw od nakazu upominawczego wnosisz w ciągu dwóch tygodni, a zarzuty od nakazu nakazowego w ciągu miesiąca, jeśli doręczenie nastąpiło w Polsce (art. 480² § 2 k.p.c.).
2. Sprawdź w pozwie rodzaj roszczenia i datę wymagalności.
3. Sprawdź datę wniesienia pozwu.
4. Zbierz umowy, wezwania, potwierdzenia wpłat i dawne ugody.
5. Policz termin na podstawie tabeli i sprawdź, czy coś go przerwało lub zawiesiło.
6. Złóż pismo w sądzie w terminie. Opis krok po kroku znajdziesz w poradniku jak napisać sprzeciw od nakazu zapłaty.

Nie czekaj na to, że sąd sam dostrzeże przedawnienie. Na etapie wydania nakazu widzi tylko to, co napisał powód. Jeśli z pozwu wynika, że roszczenie jest oczywiście bezzasadne, nakazu wydać nie powinien (art. 499 § 1 k.p.c.), ale nie masz na to wpływu. Gdy dług wobec konsumenta jest przedawniony, a sprawa toczy się dalej, sąd bierze to pod uwagę na podstawie art. 117 § 2¹ k.c. Przedsiębiorca musi sam podnieść zarzut.

Jak zapisać zarzut przedawnienia w sprzeciwie

Nie wystarczy jedno słowo „przedawnione”. Napisz, co podnosisz, od kiedy liczysz termin i kiedy minął. Dołącz dokumenty. Przykład:

Podnoszę zarzut przedawnienia roszczenia. Zgodnie z umową z dnia [data] ostatnia rata była płatna w dniu [data]. Roszczenie jest związane z prowadzeniem działalności gospodarczej przez wierzyciela, więc termin wynosi trzy lata (art. 118 k.c.). Upłynął on w dniu 31 grudnia [rok]. Pozew wniesiono w dniu [data], czyli po tym terminie. Nie uznawałem długu. Na podstawie art. 117 § 2¹ k.c. powód nie może domagać się zaspokojenia roszczenia.

Jeśli zaskarżasz też nabycie długu przez powoda albo wysokość odsetek, podaj te zarzuty obok. Więcej gotowych pism dotyczących zadłużenia znajdziesz w kategorii Długi. Z wzoru sprzeciwu skorzystasz przy nakazie w postępowaniu upominawczym.

Prawomocny nakaz a przedawnienie

Nakaz, od którego nie wniesiono środka zaskarżenia, ma skutki prawomocnego wyroku (art. 480² § 4 k.p.c.). To zmienia dwie rzeczy.

Po pierwsze, liczy się nowy termin. Roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem przedawnia się po 6 latach, a świadczenia okresowe należne w przyszłości po 3 latach (art. 125 § 1 k.c.). Bieg przerywają czynności egzekucyjne, np. wniosek do komornika (art. 123 § 1 pkt 1 k.c.).

Po drugie, zarzut przedawnienia z czasów sprzed nakazu trudno już podnieść. Jeśli uważasz, że termin minął przed wydaniem nakazu, musisz najpierw podważyć nakaz. W grę wchodzi wniosek o przywrócenie terminu do sprzeciwu, gdy uchybiłeś mu bez swojej winy. Składasz go w ciągu tygodnia od ustania przyczyny, razem ze sprzeciwem (art. 168 i 169 k.p.c.).

Jeśli przedawnienie nastąpiło już po uprawomocnieniu się nakazu, możliwe jest powództwo o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności. Dotyczy zdarzeń po powstaniu tytułu, wskutek których zobowiązanie nie może być egzekwowane (art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.). W pozwie podaj wszystkie zarzuty, które możesz wtedy zgłosić, pod rygorem ich utraty (art. 843 § 3 k.p.c.).

Przykłady z życia

Karta kredytowa kupiona przez fundusz. Pani Anna przestała spłacać kartę w 2020 r., a w 2026 r. fundusz pozwał ją o zapłatę. Termin dla banku wynosił 3 lata. Jeśli między wymagalnością a pozwem nie było przerwania ani zawieszenia, pani Anna podnosi przedawnienie. Musi jednak sprawdzić, czy nie podpisała ugody lub nie uznała długu.

Pożyczka między znajomymi. Pan Marek pożyczył 5000 zł z terminem zwrotu 1 czerwca 2021 r. Żaden z nich nie prowadzi w tym zakresie działalności. Termin wynosi 6 lat, więc przedawnienie przypada na 31 grudnia 2027 r. Pozew z 2026 r. jest w terminie.

Oświadczenie po terminie płatności. Firma sprzedała pani Ewie meble, termin płatności upłynął 10 stycznia 2023 r., a 5 marca 2024 r. pani Ewa napisała do sprzedawcy: „wiem, że jestem winna, zapłacę w ratach”. Takie oświadczenie może zostać ocenione jako uznanie długu, po którym termin liczy się od nowa.

Najczęstsze błędy

• Założenie, że dług przedawniony nie może trafić do sądu.
• Pozostawienie nakazu bez odpowiedzi, bo „i tak jest przedawniony”.
• Liczenie terminu dokładnie od daty do daty, bez reguły końca roku.
• Porównanie terminu z datą doręczenia nakazu zamiast z datą pozwu.
• Potraktowanie wezwania do zapłaty jak czynności przerywającej bieg.
• Założenie, że sprzedaż długu daje nowy termin albo że kasuje zarzuty.
• Podpisanie ugody bez sprawdzenia terminu.
• Powołanie się na przedawnienie bez dat i bez dokumentów.

Kiedy warto skonsultować się z prawnikiem

Skonsultuj się, gdy dług był wielokrotnie sprzedawany, w tle jest dawna egzekucja, podpisywałeś ugody albo spłacałeś raty, dług dotyczy Twojej firmy, nakaz jest prawomocny lub sprawa dotyczy kredytu zabezpieczonego hipoteką. Przy trudnej sytuacji finansowej możesz skorzystać z nieodpłatnej pomocy prawnej przez zapisy-np.ms.gov.pl albo złożyć wniosek o pełnomocnika z urzędu (art. 117 k.p.c.).

Najczęstsze pytania

Czy sąd może wydać nakaz zapłaty na przedawniony dług?

Tak. Wydaje go bez rozprawy, na podstawie pozwu. Dlatego przedawnienie trzeba wskazać w sprzeciwie lub zarzutach.

Czy sąd sam uwzględni przedawnienie?

Wobec konsumenta przepisy przewidują to, gdy sąd rozpoznaje sprawę. Nie opieraj się jednak na tym. Napisz o przedawnieniu sam.

Czy częściowa spłata przerywa przedawnienie?

Może, jeśli zostanie oceniona jako uznanie długu. Zależy to od okoliczności, np. od tytułu przelewu i wcześniejszej korespondencji.

Czy firma windykacyjna może dzwonić w sprawie przedawnionego długu?

Dług nie wygasa, więc może proponować spłatę. Nie może jednak skutecznie domagać się zaspokojenia roszczenia od konsumenta po upływie terminu.

Czy przedawnienie liczy się od sprzedaży długu?

Nie. Liczy się od wymagalności pierwotnego roszczenia. Cesja nie jest na liście zdarzeń z art. 123 k.c.

Jak długo komornik może działać na podstawie nakazu?

Roszczenie z prawomocnego nakazu przedawnia się po 6 latach, a czynności egzekucyjne przerywają bieg terminu.

Co zrobić, gdy dług przedawnił się już po nakazie?

Rozważ powództwo o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności na podstawie art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.

Czytaj też

• Jak napisać sprzeciw od nakazu zapłaty krok po kroku
• Sprzeciw od nakazu zapłaty – wzór
• Wzory pism: długi

Podstawa prawna

• Kodeks cywilny, t.j. Dz.U. 2026 poz. 795: art. 117, 117¹, 118, 119, 120, 121, 123, 124, 125, 411, 509, 513, 554, 646, 751
• Kodeks postępowania cywilnego, t.j. Dz.U. 2026 poz. 468: art. 117, 168, 169, 480², 499, 505³⁷, 840, 843
• Ustawa z 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2018 poz. 1104: art. 5
• Uchwała SN z 10 maja 2023 r., III CZP 52/22
• Wyrok SN z 28 marca 2019 r., I CSK 5/18
• Wyrok SN z 4 października 2019 r., I CSK 408/18
• Wyrok SN z 25 marca 2010 r., I CSK 457/09

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na 4 listopada 2026 r.

Jak napisać sprzeciw od nakazu zapłaty? Oznacz sąd, sygnaturę i strony, napisz, jaką część nakazu zaskarżasz, podaj zarzuty, opisz fakty, wskaż dowody, podpisz pismo i dołącz odpis dla powoda. Nie musisz pisać językiem prawniczym ani powoływać przepisów. Musisz zmieścić się w terminie i jasno wyjaśnić, dlaczego nie zgadzasz się z żądaniem.

Jaki nakaz zapłaty dostałeś

Nazwę postępowania znajdziesz w tytule nakazu albo w pouczeniu dołączonym do niego. Sprawdź też sygnaturę i sąd. Nakaz zawsze wydaje się na posiedzeniu niejawnym, czyli bez rozprawy i bez wysłuchania Ciebie (art. 480⁴ k.p.c.).

	Nakaz upominawczy	Nakaz nakazowy	Nakaz z e-sądu (EPU)
Kiedy się go wydaje	Zasadniczo w sprawach o zapłatę, chyba że roszczenie jest oczywiście bezzasadne, fakty budzą wątpliwości lub zapłata zależy od świadczenia wzajemnego	Gdy powód ma szczególne dokumenty, np. dokument urzędowy, uznany rachunek, weksel lub czek	Gdy powód składa pozew przez internet. Nakaz można doręczyć tylko w Polsce
Pismo pozwanego	Sprzeciw	Zarzuty	Sprzeciw
Termin (doręczenie w Polsce)	2 tygodnie	Miesiąc	2 tygodnie
Opłata pozwanego	Brak	3/4 opłaty od pozwu, min. 30 zł; konsument maks. 750 zł	Brak
Gdzie złożyć	Sąd, który wydał nakaz	Sąd, który wydał nakaz	Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie
Skutek pisma	Nakaz traci moc w zaskarżonej części, sprawa toczy się dalej	Nakaz nie traci mocy samoczynnie, sąd wydaje wyrok i może go utrzymać lub uchylić	Sąd umarza postępowanie w zakresie, w którym nakaz stracił moc

Jeśli termin wpisany w Twoim nakazie lub pouczeniu różni się od tabeli, zadzwoń do sekretariatu sądu i wyjaśnij to przed jego upływem. Sprzeciw i zarzuty to różne pisma. Zarzuty muszą dodatkowo zawierać okoliczności faktyczne i dowody na każdą z nich (art. 493 § 2 k.p.c.). Przy nakazie nakazowym sprawdź też, czy powód nie prowadzi już zabezpieczenia, bo sam nakaz jest tytułem zabezpieczenia (art. 492 k.p.c.).

Termin na sprzeciw i jak go policzyć

Przy doręczeniu w Polsce masz dwa tygodnie. Przy doręczeniu w innym państwie Unii Europejskiej termin to miesiąc, a poza Unią trzy miesiące (art. 480² § 2 k.p.c.).

Termin liczysz od dnia doręczenia. Kończy się w tym samym dniu tygodnia dwa tygodnie później (art. 112 k.c.). Jeśli wypada w sobotę lub dzień ustawowo wolny, przechodzi na najbliższy dzień, który nie jest sobotą ani dniem wolnym (art. 115 k.c.).

Doręczenie	Koniec terminu	Uwagi
Wtorek, 3 listopada 2026 r.	Wtorek, 17 listopada 2026 r.	Ostatni dzień na złożenie lub nadanie pisma
Sobota, 7 listopada 2026 r.	Poniedziałek, 23 listopada 2026 r.	21 listopada to sobota, termin przechodzi na poniedziałek

Datę doręczenia zapisz od razu. Zachowaj kopertę i wszystko, co dostałeś razem z nakazem. Razem z nim powinieneś otrzymać odpis pozwu, załączniki i pouczenie (art. 480² § 3 k.p.c.). Jeśli czegoś brakuje, napisz o tym w sprzeciwie i skontaktuj się z sekretariatem, ale nie czekaj z pismem.

Awizo i doręczenie zastępcze

Doręczyciel może zostawić nakaz dorosłemu domownikowi. Wtedy termin biegnie od tego dnia, także gdy nakaz trafił do Ciebie później. Jeśli nikogo nie ma w domu, przesyłka czeka w placówce pocztowej, a w skrzynce pojawia się zawiadomienie z terminem odbioru 7 dni. Po tym czasie zawiadomienie się powtarza (art. 139 § 1 k.p.c.). Odmowa przyjęcia przesyłki ma taki sam skutek jak doręczenie (art. 139 § 2 k.p.c.).

Co, jeśli nie odebrałeś nakazu po dwóch awizach? Odpowiedź zależy od sprawy:

• Zwykły nakaz, a wcześniej nic Ci w tej sprawie nie doręczono. Sąd co do zasady informuje powoda i zobowiązuje go do doręczenia pisma przez komornika (art. 139¹ § 1 k.p.c.).
• Adres nie budzi wątpliwości. Sąd nie musi tak postąpić (art. 139¹ § 1¹ k.p.c.).
• Powód udowodni na piśmie, że mieszkasz pod adresem z pozwu. Przesyłkę awizowaną uznaje się za doręczoną. Późniejsze doręczenie przez komornika na ten adres nie otwiera terminu na nowo (art. 139¹ § 3 k.p.c.).
• Nakaz z e-sądu. Nakaz uznaje się za doręczony po dwóch awizach, jeśli adres zgadza się z rejestrem PESEL i spełnione są dalsze warunki (art. 505³⁴ § 1 k.p.c.). Art. 139¹ nie ma tu zastosowania (art. 505²⁹ § 1 k.p.c.).

Dlatego nie zakładaj, że nieodebrany list zatrzymuje sprawę. Jeśli widzisz awizo albo dostałeś pismo od komornika, zapytaj sąd o datę doręczenia i stan sprawy.

Jak napisać sprzeciw od nakazu zapłaty: forma i treść

Sprzeciw to zwykłe pismo procesowe. Musi spełniać wymogi z art. 126 k.p.c. i art. 480³ § 2 k.p.c.

1. Wpisz miejscowość i datę.
2. Oznacz sąd i wydział, tak jak na nakazie.
3. Podaj sygnaturę akt.
4. Wymień powoda i pozwanego z adresami.
5. Zatytułuj pismo: „Sprzeciw od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym”.
6. Wskaż datę nakazu i napisz, czy zaskarżasz go w całości, czy w części. Przy części podaj kwotę.
7. Napisz, o co wnosisz: najczęściej o oddalenie powództwa i zwrot kosztów.
8. Przedstaw zarzuty.
9. Opisz fakty i wskaż dowody.
10. Podpisz pismo własnoręcznie.
11. Dołącz wykaz załączników oraz odpis pisma z załącznikami dla powoda.

Jeżeli zapominasz o podpisie albo innym wymaganym elemencie, sąd powinien wezwać Cię do uzupełnienia w ciągu tygodnia. Pismo uzupełnione w terminie liczy się od daty pierwotnego wniesienia (art. 130 § 1 i 3 k.p.c.). Jeśli nie uzupełnisz braków, sąd odrzuci sprzeciw (art. 480³ § 3 k.p.c.).

Jakie zarzuty podać w sprzeciwie

Zarzut to konkretny powód, dla którego roszczenie nie należy się w ogóle albo nie w tej wysokości. Zgłoś te, które pasują do Twojej sprawy. Przepisy wymagają od Ciebie także podania zarzutów, które pod rygorem utraty trzeba zgłosić przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy (art. 480³ § 2 k.p.c.).

Zarzut	Kiedy go użyć	Czym go poprzeć
Spłata długu	Zapłaciłeś całość lub część	Potwierdzenie przelewu, pokwitowanie
Brak podstawy roszczenia	Nie zawierałeś umowy, nie zamawiałeś towaru, usługi nie wykonano	Korespondencja, reklamacja, zeznania świadka
Zawyżona kwota	Kwestionujesz należność główną, odsetki lub koszty	Umowa, harmonogram, własne wyliczenie
Przedawnienie	Termin na dochodzenie roszczenia już minął	Daty wymagalności i wpłat; opis w artykule o przedawnieniu długu a nakazie zapłaty
Brak legitymacji powoda	Pozywa firma, z którą nie miałeś umowy, i nie wykazała nabycia długu	Żądanie przedstawienia umowy przelewu wierzytelności
Potrącenie lub niewykonanie umowy	Masz własne roszczenie albo druga strona nie wykonała swojej części	Faktury, protokoły, wezwania

Zarzuty nie muszą brzmieć uczenie. Odnieś się do każdego twierdzenia z pozwu. Jeżeli powód twierdzi, że zawarłeś umowę, a jej nie zawierałeś, napisz to wprost.

Dowody: co dołączyć

Dołącz kopie dokumentów, a w piśmie wyjaśnij, co każdy z nich ma wykazać. Dowodem mogą być umowy, potwierdzenia wpłat, faktury, korespondencja e-mail, wiadomości, zdjęcia oraz zeznania świadka. Świadka wskaż tak, aby sąd mógł go wezwać.

Nie odkładaj dowodów na później. W zwykłej sprawie, gdy sąd nie wyznaczy posiedzenia przygotowawczego, możesz je zgłaszać do zamknięcia rozprawy, ale kodeks przewiduje ujemne skutki dla strony, która zwleka albo nie wykonuje poleceń przewodniczącego (art. 205¹² k.p.c.). Sąd może też zobowiązać Cię do podania wszystkiego w piśmie przygotowawczym pod rygorem utraty prawa do późniejszego powoływania się na te fakty i dowody (art. 205³ § 2 k.p.c.).

W sprawie gospodarczej zasady są surowsze. Twierdzenia i dowody podane z naruszeniem art. 458⁵ k.p.c. sąd pomija, chyba że uprawdopodobnisz, że wcześniej nie mogłeś ich powołać lub potrzeba pojawiła się później.

Ile kosztuje sprzeciw

Pozycja	Kwota	Podstawa
Sprzeciw w postępowaniu upominawczym	0 zł	Ustawa nie przewiduje opłaty, potwierdza to karta usługi sądu
Sprzeciw w EPU	0 zł	Informacja na gov.pl
Zarzuty w postępowaniu nakazowym	3/4 opłaty od pozwu, min. 30 zł; konsument maks. 750 zł	Art. 19 ust. 4 i art. 20 ustawy o kosztach
Koszty procesu po przegranej	Zależą od sprawy	Art. 98 § 1 k.p.c.

Koszty rozstrzyga sąd na końcu. Strona przegrywająca zwraca przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do dochodzenia praw i obrony. Dlatego w sprzeciwie warto zaskarżyć tylko tę część, z którą rzeczywiście się nie zgadzasz.

Jak złożyć sprzeciw i ile odpisów przygotować

Sprzeciw wnosisz do sądu, który wydał nakaz (art. 480³ § 1 k.p.c.). Przygotuj komplet dla sądu oraz odpis pisma z załącznikami dla powoda, a jeśli powodów jest więcej, dla każdego z nich (art. 128 § 1 k.p.c.). Jeśli nie składasz oryginałów załączników, dołącz dodatkowo ich odpis do akt. Zrób też kopię dla siebie.

Sposób	Data, która się liczy	Na co uważać
Biuro podawcze sądu	Dzień złożenia	Weź kopię i poproś o stempel wpływu
Poczta Polska	Dzień nadania	Nadanie w placówce operatora wyznaczonego lub w jego zagranicznej placówce w UE działa jak złożenie w sądzie (art. 165 § 2 k.p.c.). Zachowaj potwierdzenie
Kurier lub inny operator	Dzień wpływu do sądu	Art. 165 § 2 k.p.c. ich nie obejmuje, więc przesyłka musi dotrzeć przed końcem terminu

Czy sprzeciw można złożyć przez Portal Informacyjny

Nie. Od 1 marca 2026 r. obowiązują przepisy ustawy z 5 sierpnia 2025 r. o wnoszeniu pism przez portal, ale dotyczą one zawodowych pełnomocników, prokuratorów i Prokuratorii Generalnej. Wykaz pism w art. 125¹ § 2 k.p.c. nie obejmuje sprzeciwu. Część tych przepisów stanie się obowiązkowa od 1 marca 2027 r. Jako strona możesz mieć konto w portalu i sprawdzać sprawę, ale sprzeciw składasz papierowo.

Sprzeciw w e-sądzie (EPU)

Masz dwie drogi. Możesz wysłać pismo na adres Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie, VI Wydział Cywilny, ul. Boczna Lubomelskiej 13, 20-070 Lublin. Możesz też założyć konto na e-sad.gov.pl i użyć kodu z przesyłki sądowej. Jeśli wybierzesz drogę elektroniczną, kolejne pisma w tej sprawie składasz już tylko w systemie (art. 505³¹ § 2 k.p.c.). Do sprzeciwu w EPU nie dołączasz dowodów (art. 505³⁵ k.p.c.), ale nadal wskaż zakres zaskarżenia i zarzuty.

Co dzieje się po sprzeciwie

1. Sąd sprawdza, czy pismo jest dopuszczalne, złożone w terminie i bez braków. Jeśli nie, odrzuca je (art. 480³ § 3 k.p.c.).
2. Nakaz traci moc w zaskarżonej części. Sprzeciw jednego z pozwanych działa tylko wobec niego (art. 505 § 2 k.p.c.).
3. Na wniosek strony sąd stwierdza utratę mocy nakazu postanowieniem (art. 505 § 3 k.p.c.).
4. Sprawa toczy się dalej według zwykłych przepisów (art. 480¹ § 2 k.p.c.). Sąd może wezwać Cię do dalszych pism i wyznaczyć rozprawę.

W EPU jest inaczej. Sąd umarza postępowanie w zakresie, w którym nakaz stracił moc (art. 505³⁶ k.p.c.). Każda strona ponosi wtedy własne koszty. Powód może w ciągu trzech miesięcy wnieść nowy pozew w zwykłym trybie, a skutki wytoczenia powództwa liczą się wtedy od pozwu w EPU (art. 505³⁷ k.p.c.).

Jeśli nie wniesiesz sprzeciwu, nakaz będzie miał skutki prawomocnego wyroku (art. 480² § 4 k.p.c.), a powód może dążyć do egzekucji.

Spóźniłeś się: przywrócenie terminu

Sąd przywraca termin, gdy nie dotrzymałeś go bez swojej winy (art. 168 § 1 k.p.c.). Wniosek składasz w ciągu tygodnia od ustania przyczyny, a razem z nim wnosisz sam sprzeciw (art. 169 § 1 i 3 k.p.c.). Okoliczności trzeba uprawdopodobnić, np. dokumentacją pobytu w szpitalu lub umową najmu w innym mieście (art. 169 § 2 k.p.c.). Po upływie roku przywrócenie jest dopuszczalne tylko w wyjątkowych wypadkach (art. 169 § 4 k.p.c.). Wniosek spóźniony sąd odrzuca (art. 171 k.p.c.).

Jeśli dowiedziałeś się o nakazie dopiero od komornika, poproś sąd o wgląd w akta i sprawdź, na jaki adres i jak wysłano przesyłkę. Sąd wydaje na wniosek zaświadczenie, pod jakim adresem nakaz uznano za doręczony (art. 139 § 5 k.p.c.). Gdy przesyłki kierowano tam, gdzie nie mieszkasz, sprawa wymaga oceny doręczenia. Zależnie od sytuacji w grę wchodzi także skarga o wznowienie z powodu pozbawienia możności działania, wnoszona w ciągu trzech miesięcy (art. 401 pkt 2 i art. 407 § 1 k.p.c.).

Przykładowe fragmenty pisma

Początek:

Na podstawie art. 505 § 1 k.p.c. wnoszę sprzeciw od nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu upominawczym przez Sąd Rejonowy w [miasto] dnia [data], sygn. akt [numer], doręczonego mi dnia [data], zaskarżając go w całości.

Wnioski:

Wnoszę o: 1) oddalenie powództwa, 2) zasądzenie od powoda na moją rzecz kosztów procesu, 3) przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do sprzeciwu na okoliczność spłaty należności.

Zarzut spłaty:

Zaprzeczam, aby powodowi przysługiwało wobec mnie roszczenie w kwocie [kwota] zł. Należność spłaciłem przelewem w dniu [data]. Dowód: potwierdzenie przelewu.

Zarzut wobec firmy, która kupiła dług:

Kwestionuję nabycie wierzytelności przez powoda. Powód nie przedstawił umowy przelewu ani dokumentu, z którego wynikałoby, że obejmuje ona wierzytelność wobec mnie.

Zaskarżenie częściowe:

Zaskarżam nakaz w części obejmującej kwotę [kwota] zł z odsetkami. Nie kwestionuję należności w kwocie [kwota] zł.

Najczęstsze błędy

• Liczenie terminu od dnia, w którym przeczytałeś list, a nie od doręczenia.
• Wysłanie zwykłego sprzeciwu na nakaz nakazowy zamiast opłaconych zarzutów.
• Brak własnoręcznego podpisu albo odpisu dla powoda.
• Zastąpienie pisma e-mailem do sekretariatu.
• Ogólnik „nie zgadzam się” bez dat, faktów i dokumentów.
• Rozmowy o ugodzie bez równoległego pilnowania terminu. Sama rozmowa z wierzycielem go nie wstrzymuje.
• Pozostawienie bez odpowiedzi wezwania sądu do uzupełnienia braków.

Kiedy warto skonsultować się z prawnikiem

Rozważ konsultację, gdy termin już minął, kwota jest wysoka, nie rozpoznajesz długu, dostałeś nakaz nakazowy, sprawa dotyczy Twojej działalności gospodarczej albo w sprawie działa już komornik. Jeśli nie stać Cię na prawnika, możesz złożyć do sądu wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu (art. 117 k.p.c.) lub umówić wizytę w punkcie nieodpłatnej pomocy prawnej przez zapisy-np.ms.gov.pl. Więcej pism dotyczących zadłużenia znajdziesz w kategorii Długi.

Najczęstsze pytania

Czy sprzeciw od nakazu zapłaty trzeba uzasadniać?

Tak, w zwykłym postępowaniu upominawczym opisz zarzuty i fakty. W EPU nie dołączasz dowodów, ale zakres zaskarżenia i zarzuty nadal podajesz.

Czy mogę złożyć sprzeciw e-mailem?

Nie. E-mail nie jest sposobem wniesienia pisma do sądu. Skorzystaj z biura podawczego, Poczty Polskiej, a w EPU także z e-sądu.

Czy liczy się data nadania, czy wpływu do sądu?

Przy nadaniu w placówce Poczty Polskiej liczy się data nadania. Przy kurierze bezpieczniej przyjąć datę wpływu.

Czy sprzeciw zatrzymuje komornika?

Skuteczny sprzeciw powoduje utratę mocy nakazu w zaskarżonej części. Gdy nakaz stał się już prawomocny, potrzebne jest przywrócenie terminu lub inna droga, a sam spóźniony sprzeciw sąd odrzuci.

Czy mogę zaskarżyć tylko część nakazu?

Tak. Podaj kwotę, którą zaskarżasz. Nakaz w pozostałej części zachowa moc.

Czytaj też

• Przedawnienie długu a nakaz zapłaty
• Sprzeciw od nakazu zapłaty – wzór
• Wzory pism: długi

Podstawa prawna

• Kodeks postępowania cywilnego, t.j. Dz.U. 2026 poz. 468: art. 98, 117, 125¹, 126, 128, 130, 138, 139, 139¹, 165, 168, 169, 171, 205³, 205¹², 401, 407, 458⁵, 480¹–480⁴, 485, 492, 493, 499, 505, 505²⁸, 505²⁹, 505³¹, 505³⁴–505³⁷
• Kodeks cywilny, t.j. Dz.U. 2026 poz. 795: art. 112, 115
• Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, t.j. Dz.U. 2025 poz. 1228: art. 19, 20
• Ustawa z 5 sierpnia 2025 r. o zmianie k.p.c., Dz.U. 2025 poz. 1172
• Elektroniczne postępowanie upominawcze, gov.pl
• Portal Informacyjny Sądów Powszechnych 3.0, skrypt ORA w Częstochowie
• Karta usługi sądu: sprzeciw od nakazu zapłaty

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na 4 listopada 2026 r.